Duikeling

uit: Zwerfziel
ambities
1982

Op een dag gaat een wens in vervulling: een dramaserie regisseren in opdracht van de Ikon. Weliswaar heb ik het druk maar hiervoor moet alles wijken. Zelfs voor Bart heb ik nauwelijks nog tijd.

Tijdens de opnameperiode van de serie De Filmers die voor mij traumatisch verloopt word ik verliefd op Job R., een van de acteurs. In de montage vertel ik daarover tegen de editor. Hij ziet Job op beeld en waarschuwt mij: dit is geen makkelijke jongen, kies je voor hem, vergeet dan het regisseren van films in de toekomst. Volgens hem zal ik al mijn tijd nodig hebben als filmregisseur.

Op een verrassende manier dwingt deze Australische editor mij na te denken over hoe ik verder wil leven. Hard doorwerken en een wellicht top regisseur worden? Wil ik dat echt of kies ik voor een relatie?
Na de afgelopen periode vol stress is de keuze niet moeilijk.

Job komt bij mij wonen en een spannende periode breekt aan. Hij studeert pedagogie en is inderdaad een verre van makkelijk mens. Maar ja, daar hou ik nou juist van.
Samen beleven we heftige momenten. Hij houdt mij soms behoorlijk confronterend een spiegel voor. Waarom stortte ik mezelf al die jaren zoveel in veel te veel werk?

Op vakantie gaan we naar Tenerife. Ik koop een kampeerbusje waarin we samen inaar Italie rijden. Op het strand in de hak van de laars komen we in tranen tot de conclusie dat we niet bij elkaar passen.

Begin veertig realiseer ik mij ineens dat ik voor de toekomst geen pensioen heb opgebouwd door al dat freelance werk. Direct accepteer ik het aanbod voor een vast dienstverband bij de NOS. Pauline van het productiebureau en Govert als nieuwe chef hoeven nauwelijks moeite te doen mij over te halen.
Van Govert krijg ik vrij snel een interessante opdracht: het maken van een heel nieuw schooltelevisie weekjournaal. De bedoeling is dat dit programma wekelijks live uitgezonden wordt. Ik kan het alleen opzetten, zonder hulp van van partner Nederlandse Onderwijs Televisie. Redacteuren van het NOT zijn volgens hem teveel binnengedrongen in het productieproces en maken teveel de dienst uit.

De opdracht neemt mij geheel in beslag. Wat een prachtige kans. Met de problemen van de verziekte samenwerking van NOS en NOT heb ik niets te maken. Ik vertrouw Pauline en Govert.
Voor mijn ogen zie ik een weekjournaal met netwerken van correspondenten in het land, in een strakke vormgeving waarin de presentatie in het verlengde ligt van Hoe Bestaat Het. Ik herinner me dat ons programma toentertijd populair was bij de jeugd, de doelgroep nu.
Ik contracteer twee presentatoren, neem contact op met het NOS jeugdjournaal voor samenwerking en begin enthousiast te werken aan een netwerk. Als resultaat: na een half jaar ligt een script op tafel en op de pilot die gemaakt word kan ik trots zijn.
Bij de opname geef ik mezelf de rol van opnameleider waardoor ik tot het laatste moment volledige controle heb over het eindresultaat. Govert en Pauline zijn meer dan tevreden.

De NOT wordt uitgenodigd voor een viewing. Dan volgt een keiharde realiteit. Vanuit deze educatieve organisatie met ex leraren is zelfs totaal geen belangstelling voor de pilot. Die had samen met hun organisatie tot stand moeten komen.
Ik schud het hoofd. Hoe stom van mij. Dat had ik kunnen zien aankomen. Door mijn enthousiasme, de uitdaging, het blinde vertrouwen…….
Een gezamenlijke bijeenkomst volgt. Het conflict tussen NOS en NOT is veel groter dan ik dacht. Het is een politiek spel in de Gooise slangenkuil.

Een bovenbaas van de NOS is aanwezig en zegt koel: alles moet worden teruggedraaid. Op de gang loop ik met hem op en knijp uit mijn keel met het laatste restje energie: dit kan je niet maken. Al het werk voor niets. Zonder mij aan te kijken klinkt het: dat kan ik wel.
Als freelancer kon ik me goddank altijd buiten omroeppolitiek houden. Nu, in vaste dienst volgt meteen een mokerslag. Een half jaar voor niks gewerkt!

De bedrijfsarts vraagt hoe ik me voel. Ik schrik en raak kort in paniek. Voel? Moet ik iets voelen? Waar heeft die man het over? Drie maanden loop ik als een zombie rond in het centrum van Amsterdam. Eet dagelijks ergens een kroket of een broodje. Kan me uitsluitend concentreren op het schrijven van een eenvoudig astrologisch computerprogramma.
Zie je wel meer volgens de bedrijfsarts een complete concentratie op iets anders.
Zin om iets te doen ontbreekt. Mogelijk speelt vermoeidheid van de jaren ervoor waar ik nooit ziek kon zijn ook mee.
Uit eten ga ik soms met vriend Nando of neef Luc. Mensen maken me snel doodmoe. Ik ben dan ook het liefst alleen.
Mijn huisarts zegt dat ik een periode als deze van niet werken lang kan volhouden. Wat hij bedoelt dringt niet echt tot me door.

In de winter krijg ik langzaam wat energie. Zelfs borrelt een idee op: waarom niet mijn oude vak van leraar oppakken? Lesgeven op Santbergen, opleidingscentrum van de omroep? Ik heb veel ervaring en een onderwijs achtergrond. Cursusleider ligt eigenlijk voor de hand.
Ik vraag een gesprek aan met Leo K., een van de hogere chefs bij de NOS. Hij vraagt of ik misschien directeur wil worden van Santbergen. Dringt zelfs aan met een nieuwe uitdaging man, prachtig!
Glimlachend schud ik mijn hoofd. Ambities in de richting van directeur of manager heb ik nooit gehad. Ik ben een werkpaard, wil op de grond, aan de basis werken. Ambachtelijk. Liefst nooit een stap doen in een vergaderruimte. Voor mensen die nergens verstand van hebben zoals managers ben ik allergisch.

Op Santbergen zijn ze blij. Als een witte raaf word ik binnengehaald. Ik start met een twee weken durende 1 camera cursus voor regisseurs, de laatste waar nog met filmmateriaal wordt gewerkt voordat het volledig video tijdperk aanbreekt.
In de eerste bijeenkomst van de cursus word ik ineens heel kwaad op een cursist en begrijp niet waarom. De woede kan ik gelukkig binnenhouden zodat niemand daar iets van merkt.
Later, na analyse kom ik tot de conclusie dat het iets met het verleden te maken moet hebben. Met een van mijn broers? Ik probeer terug te halen wat zich vroeger met hem heeft afgespeeld.

De ene na de andere herinnering komt naar boven. Vooral het onderdrukken van emoties. Het gedrag van moeder zonder empathie. Dirk, die mij onder de kraan hield met moeder op de achtergrond. Het pesten en treiteren van Wim. De dienstbaarheid voor Sam voor wie ik altijd klaar moest staan en nooit waardering kreeg. Hij zei altijd: dat zie je verkeerd. Zal ik hem opzoeken om over het verleden te praten? We hebben elkaar lange tijd niet gezien. Dan wel zonder Bep.
Ik neem het besluit met Sam een gesprek te hebben. Dicht bij mezelf te blijven. Niet accepteren dat hij weer zegt dat zie je verkeerd, niet bang zijn dat een mening van mij wordt afgenomen zoals vroeger. Rustig blijven praten. Ik ben niet meer dat jonge broertje van lang geleden.

Een afspraak is snel gemaakt. Bij het station in zijn woonplaats Roermond op een terras. Hij wacht op het perron. Bep haalt hem later op.
Wanneer ik uit de trein stap zie ik hem staan. Met de bekende witte geleidingsstok. En, verrassend: hij heeft een grote baard. Natuurlijk, hij kan zichzelf niet zien. Vanaf zijn dertigste is hij volledig blind.
Zijn kleding is de smaak van zijn vrouw. In haar belang zorgt ze dat hij niet aantrekkelijk is voor andere vrouwen. Nog steeds.

We zitten naast elkaar. Hij vertelt in zijn jeugd jaloers te zijn geweest op mijn ogen. Ik zeg dat ik jaloers was op zijn pianospel, dat hij de mogelijkheid had tot het uiten van zijn gevoel. Dat was toen niet zo klinkt het koel. Uitleg volgt niet.
Hij vertelt hoe hij mij als kleine jongen met kneepjes in de hand programmeerde voor het oversteken en bij stoepranden. Precies. Blindegeleidehond fluister ik professioneel contact en voel tranen naderen.
Tijdens een stilte leg ik mijn hand op zijn arm. Hij blijft onbewogen. Verstart zelfs. Ik schok licht met mijn lichaam. We zwijgen beide. Een onverdraaglijke stilte. Je vindt dit niet fijn zeg ik onder het lichte snikken. Nee, zegt hij. Jij bent dichter bij je gevoel dan ik.

Twee levens

Het lesgeven bij opleidingen is succesvol en zorgt dat ik mij steeds beter ga voelen. Ik krijg zin in reizen. Verdien voldoende om in een wintervakantie naar Australia gaan om familie en mijn oude vriend Stephen op te zoeken die met John terug is gegaan naar zijn roots.

BUNDELS