Duikeling

uit: Zwerfziel
ambities
1982

Op een dag gaat een wens in vervulling: een dramaserie De Filmers regisseren in opdracht van de Ikon. Weliswaar heb ik het druk maar hiervoor moet alles wijken. Zelfs voor Bart heb ik nauwelijks nog tijd.

Tijdens de opnameperiode van deze serie die voor mij traumatisch verloopt word ik verliefd op Job, een van de acteurs. In de montage vertel ik daarover tegen de editor. Hij ziet hem en waarschuwt: dit is geen makkelijke jongen, kies je voor hem, vergeet dan het regisseren van films in de toekomst. Volgens hem zal ik al mijn tijd nodig hebben als ik filmregisseur wil worden.
Op een verrassende manier dwingt deze Australische editor mij na te denken over hoe ik verder wil leven. Hard doorwerken en een wellicht echt filmregisseur worden? Wil ik dat of wil ik op dit moment in mijn leven een vriendschap, hoe moeilijk ook? Geef ik het alleen leven op?
Na de afgelopen periode vol stress ligt de keuze voor de hand.

Job komt bij mij wonen en een spannende periode breekt aan. Hij studeert pedagogie en is inderdaad een verre van makkelijk mens. Heeft vriendschappen waar ik het moeilijk mee heb.
Samen beleven we wel heftige momenten. Confronterend is de spiegel die hij soms voor mij ophoudt zoals het veel te veel en te hard werken. Ik merk dat ik weinig flexibel met hem omga.

Ik koop een kampeerbusje waarin we samen naar de Italiaanse hak rijden. Op het strand in de laars komen we beide in tranen tot de conclusie dat we niet bij elkaar passen.

Begin veertig realiseer ik mij dat ik voor de toekomst geen pensioen heb opgebouwd door al dat bezeten freelance werk. Direct accepteer ik het aanbod voor een vast dienstverband bij de NOS schooltelevisie. Pauline van het productiebureau en Govert als nieuwe chef hoeven nauwelijks moeite te doen mij over te halen.
Van Govert komt een interessante opdracht: het maken van een volledig nieuw schooltelevisie weekjournaal. Een wekelijks live uitgezonden programma. Ik kan het alleen opzetten, zonder hulp van van partner de Nederlandse Onderwijs Televisie. Redacteuren van het NOT zijn volgens hem teveel binnengedrongen in het productieproces en maken teveel de dienst uit.

Ik duik meteen in deze opdracht die mij geheel in beslag neemt. Een prachtige kans. Met de problemen van de verziekte samenwerking van NOS en NOT heb ik niets te maken. Ik vertrouw Pauline en Govert.
Voor mijn ogen zie ik een weekjournaal met netwerken van correspondenten in het hele land, in een strakke vormgeving van een duo presentatie in het verlengde van Hoe Bestaat Het. Ik herinner me dat ons programma toentertijd vooral populair was bij de jeugd, de doelgroep nu.
Ik contracteer twee presentatoren, neem contact op met het NOS jeugdjournaal voor samenwerking en begin enthousiast een netwerk op te bouwen met als resultaat na een half jaar: een script voor een pilot. Bij de opname geef ik mezelf de rol van opnameleider waardoor ik tot het laatste moment volledige controle heb over het eindresultaat. Govert en Pauline zijn na het zien ervan trots, meer dan tevreden.

De NOT wordt uitgenodigd voor een viewing. De reactie is verbijsterd voor mij. Deze educatieve organisatie met ex leraren heeft totaal geen belangstelling voor dit programma. Dat had samen met hun organisatie tot stand moeten komen. Punt.
Ik schud het hoofd. Hoe stom ben ik geweest. Als ik even had nagedacht……door mijn enthousiasme, de uitdaging, het blinde vertrouwen…….
Het conflict tussen NOS en NOT is omroeppolitiek. Een politiek spel in de Gooise slangenkuil.

Een bovenbaas van de NOS zegt kalm: alles moet worden teruggedraaid. Op de gang loop ik met hem op en knijp uit mijn keel met het laatste restje energie: dit kan je niet maken. Al het werk van een half jaar …voor niets.….. Zonder mij aan te kijken klinkt het: dat kan ik wel.
Als freelancer kon ik me goddank altijd buiten omroeppolitiek houden. Nu, in vaste dienst volgt deze beslissing als een mokerslag.

De bedrijfsarts vraagt hoe ik me voel. Ik schrik en raak kort in paniek. Voel? Moet ik iets voelen? Drie maanden loop ik als een zombie rond in het centrum van Amsterdam. Eet dagelijks ergens een kroket of een broodje. Kan me nergens echt op concentreren behalve het schrijven van een eenvoudig astrologisch computerprogramma. Zoiets komt meer voor zegt de bedrijfsarts.
Zin om iets te doen of aan te beginnen ontbreekt. Het lijkt wel alsof de vermoeidheid van de jaren meekomt. Nooit liet ik als freelancer het ziek zijn toe.
Ik ga soms met vriend Nando of neef Luc ergens eten. Mensen maken me snel doodmoe. Ik ben dan ook het liefst alleen. Mijn huisarts zegt dat ik een periode van niet werken lang kan volhouden. Wat hij bedoelt dringt niet echt tot me door.

In de winter krijg ik langzaam weer wat energie. Krijg een idee. Waarom niet mijn oude vak van leraar oppakken en combineren met ervaring? Lesgeven op Santbergen, het opleidingscentrum van de omroep? Cursusleider ligt voor de hand.
Ik vraag een gesprek aan met Leo Kool, een van de hoge chefs bij de NOS televisie. Hij vraagt of ik misschien directeur wil worden van Santbergen. Dringt zelfs aan met een nieuwe uitdaging man, prachtig!
Glimlachend schud ik mijn hoofd. Ambities in de richting van directeur of manager heb ik nooit gehad. Ik ben een werkpaard, wil op de grond, aan de basis werken. Ambachtelijk. Liefst nooit een stap doen in een vergaderruimte. Voor mensen die nergens verstand van hebben zoals managers ben ik zelfs allergisch.

Op Santbergen zijn ze blij. Als een witte raaf word ik binnengehaald. Ik start met een twee weken durende 1 camera cursus voor regisseurs, de laatste waar nog met filmmateriaal wordt gewerkt voordat het volledig video tijdperk aanbreekt.
In de eerste bijeenkomst van de cursus word ik plotseling heel kwaad op een cursist zonder te begrijpen waarom. De woede kan ik gelukkig onder controle houden zodat niemand daar iets van merkt.
Later, na zelfanalyse kom ik tot de conclusie dat het iets met het verleden te maken moet hebben. Mogelijk met broers Dirk of Wim. Ik probeer terug te halen wat zich vroeger met hem heeft afgespeeld.

Dan komt de ene na de andere herinnering naar boven. Alles is terug te voeren op het onderdrukken van emoties. Vooral daarbij het gedrag van moeder, zonder empathie. Dirk, die mij onder de kraan hield met moeder op de achtergrond. Het pesten en treiteren van Wim. De gedwongen dienstbaarheid voor Sam voor wie ik altijd klaar moest staan en waardering uitbleef. Hij zei vaak: dat zie je verkeerd Joop.
Ik krijg zin hem op te zoeken om over het verleden te praten. We hebben elkaar lange tijd niet gezien. Maar dan wel zonder zijn vrouw Bep.
Ik maak een afspraak en neem me voor dicht bij mezelf te blijven. Niet accepteren dat hij weer zegt dat zie je verkeerd. Vooral niet bang zijn dat een mening van mij wordt afgenomen zoals vroeger. Rustig bij mezelf blijven. Ik ben niet meer dat jonge broertje van lang geleden.

Op het perron van het station in Roermond zie ik hem staan met de bekende opvouwbare blindenstok. En,nogal verrassend, met een grote baard. Natuurlijk, hij ziet zichzelf niet. Vanaf zijn dertigste is hij volledig blind. Zijn kleding is de smaak van zijn vrouw. In haar belang zorgt ze dat hij niet aantrekkelijk is voor andere vrouwen.

We zitten naast elkaar op een terras aan het stationsplein. Hij vertelt in zijn jeugd jaloers te zijn geweest op mijn ogen. Ik zeg dat ik jaloers was op zijn pianospel, dat hij op die manier de mogelijkheid had tot het uiten van zijn gevoel. Dat was toen niet zo klinkt het koel. Uitleg geeft hij niet.
Hij vertelt hoe hij mij als kleine jongen met kneepjes in de hand programmeerde voor het oversteken en bij stoepranden. Precies, ik was je blindegeleidehond fluister ik, ons contact was professioneel. Tranen voel ik aankomen.
Tijdens een stilte leg ik mijn hand op zijn arm. Hij blijft onbewogen. Verstart zelfs. Ik schok licht met mijn lichaam. We zwijgen beide in een pijnlijke stilte. Je vindt dit niet fijn zeg ik onder het licht snikken. Nee, zegt hij. Jij bent dichter bij je gevoel dan ik.

Twee levens

Het lesgeven bij opleidingen is succesvol en zorgt dat ik mij steeds beter ga voelen. Ik krijg zin in reizen. Verdien voldoende om in een wintervakantie naar Australia te gaan, familie en mijn oude vriend Stephen op te zoeken die John heeft meegenomen naar zijn geboorteland.

BUNDELS