Duikeling

uit: autobiografie Zwerfziel
8e verhaal
ambities
1982

Op een dag gaat een wens in vervulling: een opdracht van de Ikon om een dramaserie te regisseren. Weliswaar heb ik het druk maar hiervoor moet alles wijken. Zelfs voor Bart heb ik geen tijd meer.

Tijdens de opnameperiode die voor mij nogal vervelend verloopt word ik verliefd op Job Redelaar, een van de acteurs. In de montage vertel ik daarover aan de editor. Hij ziet Job aan het werk en waarschuwt kies je voor hem, dan is het beter het regisseren van films in de toekomst te laten vallen. Je hebt als filmregisseur volgens hem al je tijd nodig voor het werk en die acteur lijkt hem niet bepaald een makkelijk mens.
Op een verrassende manier dwingt de Australische editor mij na te denken over hoe ik verder wil leven. Hard blijven doorwerken en een betere regisseur worden of eindelijk de tijd nemen voor een verhouding nu ik achter in de dertig ben. De keuze is niet moeilijk.

Job komt bij mij wonen en een spannende periode breekt aan. Hij studeert pedagogie en is inderdaad geen makkelijk mens. Maar ja, daar hou ik nou juist van.
Samen beleven we heftige momenten. Hij houdt mij behoorlijk confronterend een spiegel voor. Waarom stortte ik mezelf al die jaren zoveel in het werk?
Samen in mijn huis, samen op vakantie op Tenerife en samen in een busje naar Italie. Op het strand in de hak van de laars komen we in tranen tot de conclusie dat we niet bij elkaar passen.

Begin veertig realiseer ik mij dat ik voor de toekomst geen pensioen heb opgebouwd door al dat freelance werken. Direct accepteer ik het aanbod voor een vast dienstverband bij de NOS. Pauline van het productiebureau en Govert een nieuwe chef hoeven nauwelijks moeite te doen.
Vrij snel krijg ik een interessante opdracht: maak een heel nieuw schooltelevisie weekjournaal. De bedoeling is dat dit live programma wekelijks uitgezonden los wordt gehaald van partner Nederlandse Onderwijs Televisie. Ik krijg te horen dat redacteuren van die NOT partner te ver zijn binnengedrongen in het productieproces van de NOS en zijn volgens de chef maken ze teveel de dienst uit.

De opdracht neemt mij geheel in beslag. Dit is een geweldige kans. De problemen van de verziekte samenwerking van NOS en NOT schuif ik aan de kant. Ik vertrouw Pauline en Govert.
Voor mijn ogen zie ik een journaal met netwerken van correspondenten in het land, in een strakke vormgeving waarin de presentatie in het verlengde ligt van Hoe Bestaat Het. Ik herinner me dat ons programma populair was bij de jeugd.
Ik zoek twee presentatoren, neem contact op met het NOS jeugdjournaal voor samenwerking en begin een netwerk in het land op te zetten. Met als resultaat dat na een half jaar een script op tafel ligt voor een pilot waar ik trots op kan zijn.
Bij de opname geef ik mezelf de rol van opnameleider, blijf zodoende tot het laatste moment volledig controle houden over het eindresultaat. Govert en Pauline zijn meer dan tevreden.

De NOT wordt uitgenodigd voor een viewing. Een keiharde realiteit volgt. Vanuit deze educatieve organisatie met ex leraren is totaal geen belangstelling voor deze pilot. Die had samen met hun tot stand moeten komen.
Ik schud het hoofd. Hoe stom van mij. Zoiets had ik natuurlijk kunnen zien aankomen. Maar, mijn enthousiasme, de uitdaging, het blinde vertrouwen…….
Een gezamenlijke bijeenkomst volgt. Het conflict tussen NOS en NOT is veel groter dan ik dacht. Het is een politiek spel.
De bovenbaas van de NOS is aanwezig en zegt koel: alles moet worden teruggedraaid. Op de gang loop ik met hem op en knijp met het laatste restje energie uit mijn keel: dit kan je niet maken. Zonder mij aan te kijken klinkt het naast mij: dat kan ik wel.
Als freelancer kon ik me altijd buiten omroeppolitiek houden. Nu, in vaste dienst krijg ik keihard meteen een opdoffer. Een half jaar voor niks gewerkt.

De bedrijfsarts vraagt hoe ik me voel. Ik schrik en raak in paniek. Voelen? Moet ik iets voelen? Waar heeft die man het over? Drie maanden loop ik als een zombie rond in het centrum van Amsterdam. Eet dagelijks ergens een kroket of een broodje. Kan me alleen concentreren op het schrijven van een eenvoudig computerprogramma.
Zie je wel meer zegt de bedrijfsarts een volledige concentratie op iets anders, op een ding.
Zin om iets meer te doen ontbreekt. Waarschijnlijk speelt vermoeidheid van de jaren ervoor ook mee. Soms zie ik iemand zoals mijn neef Luc met wie ik uit eten ga of vriend Nando die vraagt of ik wil bridgen. Mensen maken me snel doodmoe. Ik ben dan ook het liefst alleen.
Mijn huisarts zegt dat ik een periode als deze van niet werken lang kan volhouden. Wat hij bedoelt dringt niet echt tot me door.

In de winter krijg ik langzaam wat energie. Zelfs borrelt een idee op: waarom niet lesgeven op Santbergen? Ik heb veel omroep ervaring en een onderwijs achtergrond. Cursusleider op het opleidingscentrum voor omroepmedewerkers lijkt op mijn lijf geschreven.
Ik vraag een gesprek aan met Leo Kool, een van de hogere chefs bij de NOS. Hij vraagt of ik misschien directeur wil worden van Santbergen. Dringt zelfs aan: een nieuwe uitdaging man, prachtig!
Glimlachend schud ik mijn hoofd. Ambities in de richting van directeur of manager heb ik nooit gehad. Ik ben een werkpaard, wil op de grond, aan de basis werken. Ambachtelijk. Liefst nooit een stap doen in een vergaderruimte. Voor managers ben ik zelfs allergisch.

Op Santbergen zijn ze blij. Als een witte raaf word ik binnengehaald. Ik start met een twee weken durende 1 camera cursus voor regisseurs, de laatste waar nog met filmmateriaal wordt gewerkt voordat het volledige video tijdperk aanbreekt.
In de eerste cursus word ik tijdens een sessie ineens heel kwaad op een cursist. Ik begrijp niet waarom. De woede kan ik gelukkig binnenhouden en niemand merkt er iets van.
Na analyse kom ik tot de conclusie dat het iets met het verleden te maken moet hebben. In dit geval met mijn oudste broer Dirk. Ik probeer terug te halen wat zich vroeger met hem heeft afgespeeld.

De ene na de andere herinnering komt naar boven. Vooral het onderdrukken van emoties. Het gedrag van moeder zonder empathie. Dirk, die mij onder de kraan hield met moeder op de achtergrond. Pesten en treiteren van Wim. Dienstbaarheid voor Sam voor wie ik altijd klaar moest staan.
Altijd zei hij: dat zie je verkeerd. Zal ik hem opzoeken om over het verleden te praten? We hebben elkaar lange tijd niet gezien, mede of vooral door zijn vrouw Bep.
Ik neem het besluit met Sam te praten, hem op te zoeken. Maar dan zonder zijn vrouw erbij. Tijdens het gesprek dicht bij mezelf te blijven. Niet accepteren dat hij weer zegt dat zie je verkeerd, niet bang zijn dat een mening van mij afgenomen wordt. Kalm blijven praten. Ik ben niet meer dat jonge broertje van vroeger.

Een afspraak is snel gemaakt. Bij het station in zijn woonplaats Roermond. Bep zal hem daar naartoe brengen.
Wanneer ik uit de trein stap zie ik dat hij op het perron op mij wacht. Met de bekende witte geleidingsstok. En verrassend: hij heeft een grote baard. Natuurlijk, hij kan zichzelf niet zien.
Zijn kleding is de smaak van zijn vrouw. In haar belang zorgt ze dat hij niet aantrekkelijk is voor andere vrouwen. Nog steeds.
We zitten naast elkaar op een terras. Hij vertelt in zijn jeugd jaloers te zijn geweest op mijn ogen. Ik zeg dat ik jaloers was op zijn pianospel, dat hij de mogelijkheid had tot uiten van zijn gevoel. Dat was toen niet zo klinkt het koel. Uitleg volgt niet.
Hij vertelt hoe hij mij als kleine jongen met kneepjes in de hand programmeerde. Voor het oversteken, voor stoepranden. Blinde geleidehond fluister ik en voel tranen opkomen.
Tijdens een stilte leg ik mijn hand om zijn arm. Hij beweegt niet. Verstart zelfs. Ik schok licht met mijn lichaam. We zwijgen. Je vindt dit niet fijn zeg ik onder het lichte snikken. Nee, zegt hij. Jij bent dichter bij je gevoel dan ik.

Twee levens

Het succesvol lesgeven bij opleidingen zorgt dat ik mij steeds beter ga voelen. Ik krijg zin in reizen. Verdien voldoende om in een wintervakantie naar Australia gaan en mijn oude vriend Stephen op te zoeken.

BUNDELS