Kansen

uit: Zwerfziel
op naar een top
1974

Na screentest en welkom telegram is het zover. De personeelsfunctionaris van de Vara zegt: je maakt een sprong, van speldocent naar tv presentator! Voor mij voelt het als een spannend avontuur.

Ati Dijckmeester, Hans Emmering en ik vormen het presentatie team. Op de redactie krijgen we assistentie van Violet Valkenburg en Marga van Praag.

Na het tv werk breng ik veel tijd door bij mijn vrienden Adri en Charles. Zij werken op de Waterlooplein markt, hebben geen behoefte meer aan een maatschappelijk leven. Regelmatig gaan ze, na genoeg verdiend te hebben voor een flinke periode in de winter naar de duinen op een zonnig Grand Canaria eiland. Ze genieten van verhalen over de omroepwereld.
Op de redactie vertel ik niets over mijn leven in Amsterdam. Denk: iets kan later tegen mij gebruikt worden. Het lijkt me verstandig goed in de gaten te houden tegen wie ik iets vertel. Het relativeert de Hilversumse matras of het wereldje. Wanneer je bekend bent van het scherm doen snel allerlei verhalen de ronde.
Ik vertel mijn vrienden over de regisseur die mij in de middelste van drie urinoirs ziet plassen en bedenkelijk wijst naar de twee lege plekken. De onsmakelijke suggestie van hem waar ik niet op reageer. Iemand een uppercut verkopen gebeurt alleen in mijn fantasie.

Van echte samenwerking met collega’s op de redactie is nauwelijks sprake. Ati giebelt bijna overal om en geniet van het succes en de toenemende bekendheid. Hans ontpopt zich als een verkrampt grinnikende cynicus met wie iemand nooit een echt gesprek kan voeren. Als eindredacteur later neemt hij zonder overleg solistische beslissingen en blijkt niet voor verandering vatbaar.
Marga belt veel op luide toon met haar familie. Een altijd glimlachende Violet hangt zoet aan de lippen van Hans.
De laatste twee vormen in het werk een tandem. Ze gaan na verloop van tijd samenwonen. Niemand is verrast.

Na vier jaar heb ik genoeg van deze collega’s, genoeg van het programma. Ik heb veel geleerd zoals de beginselen van het filmen en zorgvuldig journalistiek werken. Het wordt tijd mijn weg te zoeken in de slangenkuilen van de omroep. Het liefst zou ik zelf televisieprogramma’s maken. De Vara biedt mij een regie opleiding aan op Santbergen onder de voorwaarde geen vast dienstverband als regisseur te claimen.
Helaas, de stof van die NOS cursus is mager en de leiding van Ab Reevoort, een oud opnameleider te soft en weinig professioneel. Het sluit voor mij niet aan op de praktijk. Ik wil meer leren en plan een reis naar lokale tv stations Los Angeles waar Stephen is gaan wonen.
Zodra het programma na 5 jaar stopt vlieg ik naar de westkust van de USA waar Stephen les geeft aan de UCLA. Zijn vriend John is geboren in Las Vegas. Meteen regelt Stephen een serie college’s televisie- en filmregie voor mij. Verrassend laat een docent mij met acteurs werken aan scene’s die later met drie camera’s worden opgenomen. Ik krijg zin om dat in ons land voort te zetten.

Terug thuis volgt een spannend moment. Als presentator ben ik landelijk bekend maar niemand weet dat ik ook regisseer. Ik durf mij nog niet echt een regisseur te noemen.
Het lastige voor mij is dat bij de televisie een regisseur meestal alleen de technische kant voor zijn rekening neemt. Redacteuren bepalen in principe de inhoud. Bij de radio ben ik gewend een volledig programma te maken. En voor het regisseren van drama mis ik ervaring.
Teleac is de eerste die belt en vraagt of ik een serie Open School wil regisseren, om en om met regisseur Leen Timp, de man van Mies Bouman. Het betekent opnemen van groepsgesprekken in de studio en het filmen op locatie met Maartje van Weegen. Ik beschouw dit als een goede ervaring, gedegen training.
Voor het eerste programma met drie camera’s plan ik een ronde tafel discussie. In vakkringen geldt dat als een van de moeilijkste opstellingen voor een discussie omdat kijkrichtingen van de aanwezigen lastig te controleren zijn.
Met hulp van de crew, met name de opnameleider komt uiteindelijk slechts 1 keer een camera kort in beeld. Dodelijk vermoeiend krijg ik de smaak van regisseren te pakken.

Ik ontdek dat bij Schooltelevisie met educatieve programma’s een aantrekkelijke mogelijkheid ligt om zowel vorm als inhoud te bepalen. Brutaal bel ik een chef van de afdeling bij de NOS. Het gesprek met hem is eenzijdig. Als oud leraar vertelt en vertelt hij aan een stuk door als was het een college. Nu en dan reageer ik kort of stel snel een vraag die aangeeft dat ik nog steeds naar hem luister. Na deze oninteressante eindeloze geschiedenisles stelt hij mij een vraag: wanneer wil je beginnen?
De Nederlandse Onderwijstelevisie (NOT) levert een redacteur voor de inhoud. Voor mij niet nodig hoewel een klankbord natuurlijk nuttig is. Schrijvers op school wordt de eerste serie. Ik plan een klein onderdeel drama.
Over Diewertje Blok, de presentator verbaas ik mij. Zij kan direct een tekst onthouden en uitspreken alsof ze het ter plaatse bedenkt. Acteurs kunnen dat zo snel niet is mijn ervaring. Een natuurtalent dus. Heerlijk werken met haar.
Bij de viewing is het commentaar van de chef: artistieke programma’s zonder artistiek te zijn. Een wonderlijke opmerking.

De serie is het startschot voor een periode waarin ik de ene na de andere opdracht krijg. Nee zeggen kan ik niet gezien mijn werkhonger. Vooral educatieve en culturele programma’s volgen waarbij ik aardig profiteer van mijn nog steeds bekende gezicht van het scherm. Als freelancer zit mijn agenda propvol. Tijd voor het zoeken naar verhouding geef ik mezelf niet.
Wanneer de Radio Volksuniversiteit (RVU) televisie programma’s gaat maken lever ik voorstellen in die vervolgens allemaal gerealiseerd kunnen worden. Opnieuw zonder last te hebben van redacteuren of pedagogische druk.

Geld stroomt vanzelfsprekend binnen. Van verschillende kanten wordt mij aangeraden een huis te kopen. Investeren in steen. In Amsterdam bezichtig ik een prachtig pandje aan een gracht. Op zolder stinkt het penetrant naar kattenpis. Ik denk daar valt iets aan te doen.
Het monument is in een jaar tijd een ton gezakt. Voor mij is de vraagprijs nog steeds hoog maar met hulp van mijn bank lukt het. Ook nu heb ik profijt van mijn bekendheid. Als freelancer zonder vast inkomen krijg ik eenvoudig zowel een hypotheek als een aanvullende lening!

Tijd om de woning in te richten heb ik niet. Ook weinig tijd om vriendschappen te onderhouden. In deze zeer productieve tijd ontmoet ik een jongen die mijn hart steelt: Bart. Ik zie hem zitten in een cafe tijdens een bezoek met Saskia en haar vriend Rob. Meteen ben ik stapelgek op hem. Hij stottert licht en heeft connecties met jongens uit de drugswereld begrijp ik later wanneer ik hem leer kennen.
De vriend van Saskia is directeur van de badminton bond. Hij vraagt of ik documentaires wil maken voor de bond. Ik schakel een oud collega en cameraman van de Vara in. Een editor van het NOB wil wel een centje bijverdienen.

In de winter plan ik soms een week naar een Canarisch eiland om bij te komen. Doodvermoeid vraag ik of Bart mee wil. Op de tramhalte op weg naar Schiphol realiseer ik mij dat de koffiemachine nog aan staat. Maar energie ontbreekt om me ergens druk over maken. Alleen Bart telt.
In de week die volgt openbaar ik mijn liefde voor hem. Hij is voortdurend stoned. Zonder dat ik het weet heeft hij wiet meegesmokkeld. Ik slaak een diepe zucht. We hebben heel veel geluk gehad bij de douane.
Bij thuiskomst brandt in de keuken het lampje van de machine. Een sterke koffielucht vult de ruimte.

Door het zitten, kijken en kiezen in de edit ruimte ben ik meer gaan roken. Mijn buurman heeft een sigarenwinkel en wanneer ik als klant binnen wandel vraagt hij of mijn zuster een kledingzaak is begonnen. Op de begane grond heeft assistente Nel Bijman kleding opgehangen voor de serie Puik TV. Ik moet lachen. Een slimme vraag. Zo krijgt hij gegarandeerd in mijn antwoord informatie over zijn nieuwe buurman. Over werk, relaties, familie, toekomst. En daarnaast iets over mijn karakter.

Duikeling

Op een dag gaat het echt gebeuren: een dramaserie regisseren in opdracht van de Ikon. Hiervoor moet alles wijken. Zelfs voor Bart heb ik nauwelijks nog tijd.

BUNDELS