Hoera showtime

kort essay

Vanavond op tv verschijnt opnieuw het politieke tweetal vanuit Den Haag! Theater! Een herhaling in een actueel en wereldwijd toneelspel.
Ik zie ineens een voorstelling uit de zestiger jaren voor me, Hoera Amerika: drie eenakters in De Brakke Grond in Amsterdam, bedoeld als satire op het Amerikaanse leven in die tijd.

De Yankees gaven zich uit als belangrijkste bevrijders van ons na de tweede wereldoorlog. Ze maakten vrolijke muziek, hielden het leven licht met swingende rock and roll. Zorgeloos, ontspannend, heerlijk vrij en blij. Niks aan de hand. Dat dacht ik toen.
Uit de eerste eenakter van Hoera Amerika herinner ik mij de maskers. Dezelfde gefixeerde glimmende glamour grijns op de gezichten. Op het arbeidsbureau in de eerste scene werkte dat vervreemdend. Achter de plastic people suggereerde de schrijver een andere wereld. Het politieke tweetal dat nu voor ons optreedt heeft een onzichtbaar grijns masker. Het optreden oogt amateuristisch. Logisch, natuurlijk want het zijn gelegenheid acteurs die bewegen op voorgeschreven richtlijnen.

De tweede eenakter van Hoera Amerika gaf informatie over televisie, de terreur van kijkcijfers. Je zag hoe mensen werden gebruikt als klapvee en behoorlijk misleid vanwege commerciele belangen. Alles draaide aan de andere kant van de plas immers om macht en geld.
In die tijd woonde ik in Amsterdam. Ineens kwam met een vlaag westenwind minder vrolijke informatie over van onze Amerikaanse vrienden. Zoals een eindeloos durende oorlog in Vietnam met chemische bombardementen op onschuldige burgers.

Johnson moordenaar! Ik hoor het nog gescandeerd. Ik moest op straat opeens vluchten in een portiek voor agenten op motoren. Nu en dan hoorde en las ik over deze nieuwe wereld van show en vermaak. Of ik zag een film uit de Hollywood fabriek over oorlogshelden en moedige cowboy’s. Wat een wereld: oorlogshonger en showtime. Die combinatie kon ik niet plaatsen. Wat zat echt achter de gefixeerde glimlach op die toneelmaskers? Ik besloot een kijkje te nemen in The Big Apple.

Daar overviel mij een geweldige energie. Ik ontmoette aardige en gastvrije mensen. Het leven ging snel en direct en voelde licht aan. Niets was te gek. Weinig regels, jiedereen kon eenvoudig overal een leven opbouwen. Volwassenen leken wel grote kinderen die niet waren te stuiten met onvermoeibare energie. Illusie en realiteit, kwam hier bij elkaar. Na afloop van een film in een bioscoop klapten mensen of riepen boe! Film was hun theater. In California was het nog aantrekkelijker werd me verteld.
Ik informeerde naar de oorlog in Vietnam maar dat was moeilijk gezien het ontbreken van belangstelling hiervoor. Het paste niet in het dagelijks leven vol met en in shows. Vietnam was heel ver van hun bed.
Iemand vertelde dat achter alle wapens en wapenbezit een mega industrie zat. Een geweldig verdienmodel om, zeg maar de Amerikaanse droom waar te maken en in stand te houden. Iedereen die ik tegenkwam had met dat eindeloos oorlog voeren niet echt een probleem.

Terug wilde ik de opgedane energie direct in mijn leven inpassen, maar dat lukte niet. Onze cultuur was geen show. Tenminste, tot dat moment.
Stap voor stap sloop het Amerikaanse leven bij ons naar binnen. Geld, reclame, kijkcijfers …..het woei vanzelf met de westenwind onze kant op. We werden overladen met films uit de Hollywood fabriek. Onze cultuur veranderde, Mac Donald’s verrezen overal. Frankrijk wist in Europa het langst de fast food tornado enigszins tegen te houden.
Talkshows verschenen op de televisie naar Amerikaans model. Nieuws programma’s werden voortaan ook shows genoemd. Het begrip infotainment raakte in zwang. En niet te vergeten moesten de omgangsvormen ook bij ons lichter en luchtiger worden want dat was gezond. Vervelende dingen hoorden direct onder het vloerkleed thuis!
Op de tv spraken steeds meer deskundigen. Die sloegen zich op de borst als experts die het allemaal wisten. Babbel de babbel. Natuurlijk met veel oneliners! Iedereen een winnaar volgens een aantrekkelijk win-win model. Managers wisten dat heel bekwaam voor veel geld te organiseren. Dagelijks verschenen in de huiskamers meer en meer nietszeggende praatjes.

In deze tijd hebbende de mainstream media niet alleen veel uit Amerika overgenomen maar zijn ze ook een spreekbuis geworden van Dan Haag. De zoveelste voorstelling dus van een persconferentie op de treurbuis is opnieuw lachwekkend. Toneel op het scherm. Hollywood op kleigrond. Ze vragen net niet om een applausje wanneer hun voorstelling is afgelopen. Wie gelooft dit theater van de bangmakerij? Wie trapt erin? Niemand mag zich na zo’n optreden bevrijd voelen! Integendeel.
Degenen die door de voorstelling heenkijken beseffen dat wat ons voorgehouden wordt eigenlijk een mensonterend spektakel is. Zij blijven zich na zo’n optreden vrij voelen zoals daarvoor. Het is immers maar een voorstelling?

Men fluistert dat de autoriteiten in Florida en Texas hun maskers laten vallen. Ze doen niet meer mee. Voorlopig ligt dat hier anders. Wij Europeanen, wij vinden onszelf nog steeds beschaafd opgevoed, lopen niet snel de zaal uit bij een voorstelling of roepen: boe. Wij hebben manieren, we mopperen en protesteren hier en daar uit ongenoegen. Daar blijft het bij. Misschien zijn veel kijkers naar Amerikaans model wel stiekem verslaafd of murw geraakt door al die opgelegde beperkingen waar maar geen eind aan komt.
Wat nu? Hopen op het uiteen spatten van een bel van binnenuit? Rustig toekijken en je hoofd schudden? Wachten op een wonder? Of gokken wanneer de volgende voorstelling komt?!