Zelf slim

M van manipulatie

Bij het binnengaan van het cafe ziet Pierre dat zijn collega al achter het bier zit.
‘Walter man, het lukt mij niet een manier te vinden ….’
‘Hou op met je hersens pijnigen, ik heb de oplossing.’

Walter steekt zijn hand op voor drank.
‘Dat meen je niet. Denk je echt dat wij de massa uit die hypnotische slaap kunnen halen?’
De ogen van Walter fonkelen.
‘Na ellende met die klimaatfabels en plandemie gaat het ons nu lukken, wedden? Het zit hem in de formulering. De woorden wakker en kritisch vermijden.’
Nieuwsgierig schuift Pierre naast Walter.
‘Dat is alles? Proost.’
‘Nee. Ik heb een geweldige autoriteit gevonden met onbetwistbaar gezag! Die de sympathie heeft van jong tot oud. Via hem glijdt onze waarschuwing bij iedereen erin als zoete koek of beter: speculaas. Beter dan het jeugdjournaal.’
‘Bedoel je op televisie? Dat zou schitterend zijn.’
Eddy, de barkeeper komt aanlopen en volgt hun gesprek.
‘Bezwaar tegen een verkleedpartij?’
Pierre schudt zijn hoofd, trekt verbaasd zijn wenkbrauwen op.
‘Verkleden! Mag ik meedoen?’, klinkt de stem van Eddy.

Het kleurrijke kostuum met de pofbroek past precies. In een kleedkamer van de Leidse Schouwburg kijkt Pierre in de spiegel. Het zwart op zijn gezicht heeft hem onherkenbaar gemaakt. Door de intercom wordt Zwarte Piet verzocht naar het podium te komen. Pierre grijnst en pakt de roede. Door inspanningen van Walter is straks de persconferentie zelfs rechtstreeks op televisie te zien.
Een lege troon prijkt midden op het podium. Het doek is dicht. Pierre kijkt omhoog, ziet Walter die met een hand zijn mijter vasthoudt, met de ander de trapeze.
Tussen de coulissen geeft de opnameleider een teken. Achter het gordijn, in de zaal klinkt Dag Sinterklaasje, da-ag, gezongen door kinderkoor De Leidse Sleuteltjes. Direct nadat het doek opgaat zakt Walter achter een glazen scherm naar beneden.

Het ovationele applaus wordt overstemd door rumoer achter in de zaal. Met een pistool in de hand rent een gemaskerd persoon richting toneel. Twee pieten van de beveiliging springen boven op hem. Toch lukt het de indringer in de richting van de Sint een schot af te vuren. De kogel ketst af op het veiligheidsglas. Een massale zucht van opluchting klinkt in de zaal terwijl de gemaskerde wordt afgevoerd. De goed heilig man zwaait en glimlacht. Het glazen scherm mag voor hem omhoog.
Zodra het stil is neemt Walter het woord. Hij richt zich afwisselend tot de zaal en een camera.
‘Jullie merken wat gebeurt als je iets gelooft wat niet bestaat. Wanneer het onzichtbare een gevaar zou betekenen.’
Het wordt doodstil in de zaal en op de balkons, niemand begrijpt wat de Sint bedoelt.

De stem van Walter klinkt luid en nadrukkelijk.
’Nep! Wat jullie zagen was niet echt! De gemaskerde man is een ingehuurde toneelspeler met een speelgoedpistool. De kogel tegen de ruit geen kogel maar een pepernoot! Niks kogelvrij glas. Geloof me lief publiek, lieve kinderen, dagelijks wordt nep nieuws op de buis gebracht. Treurig!’
Pierre zoekt in de zaal naar Eddy. Zoals afgesproken zit hij op de vierde rij.
‘Het is illusie, fantasie, spel’, vervolgt Walter, ‘jullie zien hoe eenvoudig het is om jullie allemaal iets te laten geloven. Bang te maken.’
Walter en Pierre wisselen een blik, afspraak is dat vanaf nu de opnameleider alleen nog de tijd aangeeft. Het draaiboek vermeldt alleen: PERSCONFERENTIE, vragen en antwoorden.
Kalm praat de Sint praat verder.
‘Net zoals bij beelden op de tv kan de werkelijkheid heel anders zijn. Je wordt zo makkelijk in de maling genomen! Heeft iemand dat levensgevaarlijke virus gezien Piet? Ik bedoel dus niet dat prachtige computerplaatje dat telkens in beeld wordt gebracht.’
‘Nee Sinterklaas’, zegt Pierre, ‘voor ik zover weet….niemand heeft dat…..’, hij schudt nadrukkelijk zijn hoofd, ‘…gezien.’
‘Jullie?’ vraagt Walter.
‘Nee!’, klinkt het massaal uit vele kelen, vooral van kinderen.

’Hoe weet je nou dat veel van wat je dagelijks ziet fake of nep is?’, werpt de Sint op terwijl hij onder zijn mantel een chocoladeletter tevoorschijn haalt, een M. Hij houdt de letter omhoog.
‘De M van moeten, mogen en manipuleren. Onthoud vooral dat laatste woord: manipuleren.
‘Sinterklaas’, zegt Piet, ‘waarom moeten we dat onthouden?’
‘Wel Piet, om je wakker te houden!’
‘Klopt het dat hele hele hele rijke mensen ons ma-ni-pu-le-ren Sinterklaas?’
De Sint steekt een vinger op.
‘Iedereen doet het, de Sint ook, vanuit zijn goede hart.’
‘Van chocolade…’ vult Piet aan en kijkt verlekkerd naar de letter.
‘Zou je wel willen. Maar lieve mensen we worden op niet zo lieve manier gemanipuleerd: om macht, om geld te verdienen, om controle.’
‘Zwarte Piet ook controleren Sinterklaas?’
‘Jazeker. Om ze zien of je stoute dingen dingen doet Piet! Of je je wel aan alle regels houdt.’
Piet geeft een grote overdreven knipoog aan de zaal.

De Sint houdt de letter M omhoog.
‘Piet, wat zie je hier?’
‘Haha, een letter van chocolade, Sinterklaas. Lekker…!’
‘Weet je dat zeker Piet?’
De Sint gooit hem omhoog, vangt de letter op,
‘Kijk, het is ineens een 2! Alsjeblieft, manipulatie.’
Veel velletjes papier dwarrelen intussen als sneeuw naar beneden. Walter grijpt er verschillende uit de lucht terwijl Pierre de letter 2 op de rug verbergt.
‘Allemaal cijfers, cijfers en nog eens cijfers. Onderzoeken, tabellen, modellen, eindeloos, elke dag weer. We hebben geen idee wat we ermee moeten. Wacht eens, verberg jij iets op de rug Piet?’
‘Ehh……de letter …. de twee, Sinterklaas…..’
‘Ja precies, van chocolade ja. Laat zien!’
Langzaam haalt Pierre de letter tevoorschijn. Het blijkt geen 2 maar een 4 te zijn! Na enig gelach wordt het weer stil in de zaal. Iemand achterin roept iets. Het is een familielid van Eddy die vraagt of de Sint gelooft of het klimaat ook gemanipuleerd wordt. De Sint zwijgt en knikt.

‘Natuurlijk jongeman. Ook de maan wordt gemanipuleerd, die moet jaarlijks toch door de bomen schijnen! En op 30 april hoort in dit land elk jaar het oranje zonnetje te schijnen en dus worden wolken even ergens anders geparkeerd.’
Na enig rumoer vervolgt Walter ernstig terwijl hij langs zijn baard strijkt.
‘Waarom komt Sinterklaas op dit moment, in de zomer helemaal uit Spanje?’
Pierre staat naast Walters zetel en kijkt in het rond.

Eddy reageert op Pierre’s knipoog en roept:
‘Heeft uw komst soms iets te maken met de terugkerende discussie over het zwart van de….. ?’
Walter onderbreekt hem.
‘Ach jongeman, die flauwekul, al dat gedoe. Beledigingen zijn het en afleiding van echt belangrijk nieuws. Waar bemoeien mensen zich mee? De Sint is zelf slaaf van de consumenten industrie. Hij weet waar hij over praat. En kom niet aan die zwarte jongens. Ze zijn gewoon in dienst van de Sint. Als iemand mijn baard te wit vindt, jammer dan. Mijn stoomboot is heilig. De schimmel blijft wit. Stel je voor dat een lolbroek ineens donkere stippen en vegen op mijn blanke billen wil zetten……nee, mijn komst heeft een andere, echt belangrijke reden.’

Pierre gaat op de grond zitten met gekruiste benen en kijkt schuin op naar Walter.
‘Waarom deze conferentie in de zomer?’, zegt de Sint en houdt in beide handen twee smartphones op.
Piet vraagt:
‘Manipulatie?’
‘Ja Piet. Het is zo leuk op deze draadloze dingen spelletjes te spelen. Ooit waren telefoons handig om met iemand te kunnen praten op afstand. Ze vervingen postduiven die daarvoor het werk deden. Nu heten die telefoons smart en kunnen van alles.’
‘Dat is leuk en lekker makkelijk Sinterklaas’, zegt Piet.
‘Ja ja, praat die verkopers praatjes maar na. Slim zijn ze zeker. Onzichtbaar zitten mensen of computers achter het scherm die bezig zijn je tot super slaaf te manipuleren zonder dat je daar erg in hebt. Straks hoef je niet eens meer te denken!’

Pierre schudt zijn hoofd en kijkt de zaal in.
‘Wat is er tegen het spelen van spelletjes op zo’n telefoon Sinterklaas, dat is toch leuk?’ vraagt Eddy.
‘Spelletjes. Inplaats van buiten spelen. Stoeien, ravotten. Plezier maken met elkaar en echt praten. Spelletjes…leuk, ja, maar………’
‘Maar?, herhaalt Eddy en vervolgt, ‘onderzoek heeft uitgewezen dat het spelen van games juist goed is voor de hersenen, speciaal van kinderen!’
‘Aha! Als journalist ben je via manipulaties gehersenspoeld jongeman of omgekocht, gechanteerd of gewoon onwetend. Gebruik je hersens zodat jij weer slim wordt. Lees, informeer je, dat is je vak. Weet je wie dat onderzoek betaalde? …….Nee? Wat denk je? Toch niet toevallig die maakindustrie van spelletjes zelf?’
Een pijnlijke stilte volgt.

‘Kijk,’ zegt Walter, ‘we leven in een tijd van speculaas.’
‘Speculaties Sinterklaas’, corrigeert Pierre, ‘spe-cu-la-ties!’
‘Ja ja, dat zei ik Piet. Een tijd van veel beloven. Maar geloof niet alles wat beloofd wordt. Die superrijke slavendrijvers willen ons dwingen met smartphones naar bed te gaan. Straks frommelen ze een chip in je kleren of naaien zo’n ding ergens in je lichaam. Dan raak je alles kwijt. Begin die verkooptrucjes toch in de gaten te krijgen. Groene vinkjes mogen er dan leuk uitzien maar die zuigen de vrijheid van iedereen op. Het beste is dat smart-tuig weg te gooien. Weg met al die bots zonder liefde, zonder hart!’

Pierre schudt zijn hoofd terwijl hij opstaat. Walter werpt beide phones in de lucht waar ze tot ieders verbazing transformeren in twee harten van witte chocolade die de Sint handig opvangt en omhoog houdt.
In het decor lost op hetzelfde moment de maan op en veranderen de bomen in zendmasten.
‘Stoppen!!’, brult Pierre en zwaait dreigend met de roede, eerst om zich heen, daarna naar de masten.
‘Ja goed zo Piet, het is nu wel duidelijk.’

Uit de zaal klinkt opnieuw de stem van Eddy.
‘Dus u denkt echt Sinterklaas dat we straks dag en nacht worden gecontroleerd?’
‘Natuurlijk jongeman. Met maskers voor je mond en nooit meer chocolade letters eten! Sinterklaas zegt: ik blijf zelf liever slim, zelf smart! Dat wil jij toch ook Piet? En jullie?’
Pierre knikt overdreven en de kinderen zorgen voor massale bijval.
‘Bent u voor contant betalen?’, vraagt iemand op de eerste rij met pen en notitieblok in de hand.
‘Natuurlijk. Sinterklaas is en blijft een mens die alles zelf doet, samen met zijn Pieten. Niks codes. Niks raars onder mijn rokken of in mijn lichaam genaaid. Poeh! Op een dag wordt Sinterklaas vervangen door een virtuele Sint! Digitale cadeautjes…… niks daarvan.’

Pierre vraagt zich af waar de opnameleider is omdat het eind in zicht komt.
’Denkt u Sinterklaas, dat u alles beter weet?’ roept iemand vanuit de zaal.
‘Niemand in de wereld kan zeggen: ik heb DE wijsheid in pacht. Jij ook niet Piet. Maar, laat je nooit iets wijsmaken. Oefen dagelijks met Pim Pam Piet je hersens. Die smartphone maakt je dom, depressief en angstig. Vraag anders voor de spiegel voor een selfie: wil ik een DIGITALE SLAAF worden?’
Het is heel stil geworden in de zaal. Plotseling klinkt de stem van een jongetje op het balkon:
‘Sinterklaas, wanneer krijgen we de chocoladeletter die beloofd is?’

Tijdens een explosieve lach steekt de Sint zijn duim op en wanneer het stil is:
‘Jongeman. Jij hebt bij het binnenkomen beloofd dat je maximaal 1 uur per dag dat handige mobiele ding gebruikt. Voor de rest: dag en nacht uit en ver in een la. Hup. Met vriendjes buiten spelen. Klopt dat?’
‘Ja Sinterklaas.’
De Sint knikt en wenkt de jongen. Pierre komt aanlopen en geeft hem de M letter gevolgd door de Sint die hem zijn harten overhandigt. Het koor zingt: Dag Sinterklaasje da-ag. Alle kinderen krijgen een groot hart, het doek valt. In de zaal regent het pepernoten en hartjes.

Walter, Eddy en Pierre vallen in de kleedkamer doodvermoeid maar gelukkig in elkaars armen.
‘Geweldig, prachtig verhaal en ijzersterk jouw familie Eddy, allemaal geboren acteurs’, zegt Pierre, ‘ Walter, jij moet goochelaar van beroep worden.’
‘Heerlijk dat onze boodschap via de televisie zoveel mensen bereikt’, puft Walter terwijl hij zijn mijter zoent, ‘wel belerend maar dat hoort bij de Sint. Dit slaat in als een bom, wedden?!’
De opnameleider komt glimlachend binnenlopen.
‘Gefeliciteerd! Ik wilde jullie geweldige show niet onderbreken maar vrij snel na die vermakelijke schietpartij kregen we te maken met een langdurige technische storing waardoor de kijkers de rest van de persconferentie hebben gemist. Opnemen lukte ook niet heb ik begrepen.’
De monden van het drietal vallen open. Verslagen staan ze aan de grond genageld. Waarna ze zich een voor een slap in een stoel laten ploffen.