Twee levens

uit: autobigrafie Zwerfziel
9e verhaal
uitbraak
1986

Het succesvol lesgeven bij tv opleidingen zorgt dat ik mij steeds beter ga voelen. Ik krijg zin in reizen. Verdien voldoende om in een wintervakantie naar Australia gaan en mijn oude vriend Stephen op te zoeken.

Hij woont samen met levenspartner John Miller, voor mij bekend uit de tijd dat ik in Los Angeles bij hun vriend Michael logeerde. Stephen is priester geworden voor de anglicaanse kerk. In januari is niet ver van zijn huis in South Yarra het jaarlijkse grand slam tennis evenement. Een schitterende ervaring.
Op zowel heen- als terugreis maak ik een tussenstop in Bangkok en Denpasar. Ik ben gek op Thailand en Bali. De reis bevalt me wel en ik neem mij voor dat vaker te doen in de winter.

Binnen het opleidingscentrum Santbergen leven spanningen. Twee groepen ontwijken elkaar voortdurend en worden door Ab Reevoort met kunst en vliegwerk bij elkaar gehouden. Als oud opnameleider behoorde hij tot de technische kant. Nu werkt hij bij programmatisch.
Eigenlijk is het een strijd tussen vorm en inhoud. Tussen verschillende soorten mensen lijkt het wel. Ik denk aan Hans Wijnants, een collega bij de radio die beide kanten verenigde. Met hem maakte ik programma’s. Hij hield van techniek, was gek op de nieuwste apparatuur terwijl het voor mij altijd een hulpmiddel bleef.
Het is fantastisch dat ik de kans krijg de grote regiecursus van 3 maanden te geven die bekend staat als DE cursus binnen de omroep. Hieraan wil ik graag al mijn energie besteden. Deze opleiding tot regisseur naar een hoger professioneel niveau brengen. Liefst internationaal bekend als dat kan.

Door mijn bezoek aan Sam ben ik uitgekomen bij moeder. Denk veel over haar. Alles draaide vroeger om haar en wat was haar opvoeding? Of eigenlijk geen opvoeding maar ronduit verwaarlozing. Geruime tijd zoek ik haar niet meer op in het verzorgingshuis.
Wanneer ik haar aan de telefoon krijg begin ik voorzichtig over het verleden, laat kritiek los op haar gedrag in mijn kindertijd.
Wanneer ik dat aan neef Luc jr vertel zegt hij: wat goed! Je wordt nog eens de held van de familie, je durft oma aan te pakken, geweldig!

Door de aanmoediging van Luc jr bel ik niet veel later opnieuw. Aan de telefoon lukt het beter bij mezelf te blijven en over mijn gevoel te praten. Haar met het verleden te confronteren.
Kalm leg ik uit dat ze in haar leven alle aandacht aan Sam heeft geschonken. Ze onderbreekt en begint met uitleg. Vertelt dat zij overal alleen voorstond en door de omstandigheden…..het bekende verhaal.
Ik laat haar rustig uitpraten en ga daarnaar door over mijzelf. Wat haar opvoeding mij gedaan heeft. Over moederliefde die ik nooit heb gekregen. Over de verwaarlozing. Het in de steek gelaten zijn. Over mijn gedachte dat ik niet gewenst was.
Aan de andere kant wordt het stil. Opkomende tranen kan ik met grote moeite tegenhouden en ik wil de hoorn neerleggen. Maar iets in mij houdt dat tegen en zegt: nee, niet neerleggen, niet doen!!
Later denk ik: in die stilte had ze dat tegen kunnen spreken. Of iets aardigs, iets liefs. Iets van begrip. Al was het nog maar zo weinig…….

Na de succesvol verlopen cursus krijg ik de mogelijkheid van fulltime naar deeltijd te veranderen. Vanaf dat moment splitst mijn leven zich.
Ik verkoop mijn monument in de binnenstad waar het steeds drukker wordt en de toeristen zelfs op zondagochtend te horen zijn en mijn huis fotograferen. Ik trek me terug in mijn flat aan de rand van Amsterdam. Maanden werken en dan weer veel vrije tijd. Hoe ga ik die tijd invullen? Heerlijk vrij op reis? Blijven zoeken naar een woonplaats voor later?
Vooralsnog geef ik ook nog acteerles en neem uitnodigingen aan om als regisseur en adviseur in projecten te werken.

Een aanbod een seizoen het wetenschappelijk programma Zeker Weten te regisseren lijkt me interessant. Op de eerste dag legt de producer van de Kro mij uit dat er een probleem is: de grote redactie heeft de leiding van de eindredacteur en gedeeltelijk ook van de regisseur overgenomen. Voor mijn ogen doemt een soort mission impossible op. Wat ben ik begonnen?
Consequent hanteer ik strenge regels zoals redacteuren ‘opsluiten‘ in hun eigen redactieruimte. Geen onnodig contact met presentatoren en crewleden in de studio. Met veel energie krijg ik de wind eronder, een groep van twaalf wetenschappers.
Ronald, een cameraman vertelt mij een keer dat hij iemand in de deuropening zag verschijnen die voorzichtig de studio insloop. Voor de grap zei hij: Joop ziet je hoor! De man schrok, verdween en kwam niet meer terug.

Binnen Australia plan ik een reis. Bezoek Sydney en zie de nicht opnieuw. In Brisbane zoek ik vrienden van vriendin Lidy op. In het binnenland beklim ik de Ayers rock en schrik hevig wanneer ik niet ver van de top me omdraai. Voor het eerst in mijn leven krijg ik ernstige hoogtevrees.
In Melbourne leer ik vrienden van Stephen kennen. Aan Graham een succesvol architect vraag ik of er ook een Australische bouwstijl is. Hij moet het antwoord schuldig blijven.
Dennis, een psycholoog vertelt mij dat het verstandig is een gay therapeut te nemen mocht ik ooit problemen op het werk krijgen.

Mede door ontspannende massages op Bali en in Thailand ben ik aardig tot rust gekomen bij aankomst.
De cursussen verlopen zonder problemen. Directiewisselingen op de academie laat ik aan me voorbijgaan. Met hulp van mijn halve dienstverband kan ik ver weg blijven van al het gedoe.
Met parttime collega Henk Renou is het lachen om allerlei onzinnige maatregelen. Ellen Bukkering, een assistente houdt me op de hoogte en noemt de dagelijkse gang van zaken een soap. Collega’s zijn jaloers op mij omdat ik lange periodes afwezig ben, vertelt zij.
Buiten beeld voor mij lopen de interne spanningen zo hoog op dat een splitsing tot stand komt: facilitair wordt een stevige zelfstandige opleiding; programmatisch wordt het pand uitgewerkt.

Wanneer weer eens een nieuwe directeur gezocht wordt komt het verzoek of ik in de sollicitatiecommissie wil gaan als vertegenwoordiger van het personeel. Ik herinner me dat eerder gedaan te hebben bij toneelgroep Centrum en dat zoiets slecht uitpakte met Ursul de Geer.
Zeg ik ja tegen een kandidaat en diegene wordt aangesteld dan is er geen probleem. Maar ben ik de enige in een commissie die nee zegt dan is dat later niet zo handig.
Opdracht aan de nieuwe directeur is de twee afgescheiden opleidingen weer tot een geheel brengen. Zakelijk gezond maken en houden. De twee andere commissieleden hebben geen inhoudelijke belangstelling. Ik vermoed dat ze een academie voor zich zien die in de toekomst alleen cursussen verkoopt. Ze reageren net even te veel met dat te ontkennen als ik het opper.

Dit tweetal bekleedt bestuurlijke posities binnen de NOS. Een van de twee zegt dat een advertentie niet nodig is. Hij heeft contact met Els Bovenlander die directeur is van een audio visueel bedrijf in Deventer.
Op zich lijkt me een buitenstaander die fris tegen de omroep aankijkt geen probleem. De vrouw presenteert zich zowel zakelijk als menselijk. Vooral door teksten als mijn deur staat altijd open en koffie en thee staan klaar krijg ik een vreemd gevoel tijdens de twee gesprekken.
Ik begin haar te wantrouwen maar kan geen harde argumenten vinden om nee te zeggen. Wanneer ze mij tijdens een stilte een knipoog geeft weet ik het zeker: dit gaat fout.

Tijdens het kennismaken op de academie vraagt ze aan iedereen de ambities voor de toekomst op een vel papier te schrijven. Geleerd op een cursus denk ik meteen. Keurig schrijf ik de wens op naast regie ook presentatie cursussen te geven. Nooit komt daar een reactie op.
Met Henk praat ik regelmatig over haar functioneren. Hij vraagt zich voorzichtig af gezien de taalfouten die ze herhaaldelijk maakt hoe het is gesteld met haar intellectueel vermogen.
We gruwelen beide wanneer zij de bibliotheek afschaft. Alle informatie is online te vinden tegenwoordig. Vooral haar dictatoriale optreden, dus zonder enig overleg baart ons zorgen. Zo worden we als parttimers gedwongen voortdurend achter haar acties aan te lopen.
In een cafe praat ik op een avond met 2 stagiaires. Zij vertellen mij dat ze aan de directeur vroegen of iets bestaat als een didactisch plan van aanpak voor cursussen. Els had naar een kast gewezen en gezegd: wat denken jullie dat daarin staat?

Ze kan goed bluffen denk ik. De twee durfden niet te vragen of zij die deur open wilde doen. Beide verbazen zich hoe iemand met dat niveau op de stoel van een directeur kan zitten. Ik knik maar zeg niets. Ze dringen aan me uit te spreken over deze in hun ogen incapabele directeur.
Voor mij is dat lastig. Het liefst had ik alle ellende uit willen braken maar verstandig is dat niet. Ik heb geen zin in de moeilijkheden die zullen volgen. Op dit moment moet ik ook hier in het werk aan mezelf denken. Aan mijn toekomst. Aan mijn pensioen.
Ik beperk me tot het praten over mijn halve baan waardoor ik niet alles zelf meemaak. Dat ik moet afgaan op verhalen van collega’s. Ook dat ik geen hoge pet op heb van managers die denken overal verstand van te hebben.

Een vriendin, producer bij de Vara ziet Els op een dag en zegt direct treffend: een zakenvrouw. Steeds meer beginnen Henk en ik de toekomst somber in te zien. Wanneer ik een keer in haar kamer ben en bedank voor koffie of thee zegt ze tegen mij te overwegen een prikklok voor het personeel in te voeren. Ik wil de deur uit, de straat op en hard weglopen, nooit meer terugkomen.
Zodra Ab en Els mij min of meer dwingen in het vervolg zakelijk over een cursus te laten denken, geld boven het aanleren van vakmanschap te plaatsen knapt er iets bij mij.
Bij de bedrijfsarts barst ik ineens zomaar in snikken uit. Hier is iets dieps aan de hand. zegt hij en vraagt: wil je in analyse of een quick fit? Voor beide weet hij goede specialisten.
Ik heb geen idee. De ervaring met een zenuwarts rond mijn twintigste heeft me wantrouwig gemaakt voor geestelijke bijstand. Ik haal mijn schouders op. Quick fit is eruit voor ik kan nadenken.

Bij Paul Peters, een rustig overkomende man begin ik van alles eruit te gooien, het lijkt op geestelijk braken, op uitkleden. Emoties aan de lopende band. Wat er is gebeurd begint me beetje bij beetje duidelijk te worden. Een trigger. Het oude patroon uit mijn kindertijd. Opnieuw een man en een vrouw.
Met de psycholoog maak ik regelmatig afspraken tijdens het geven van een cursus. Wanneer mijn mond bij Paul open gaat komt daar een wereld van vroeger uit. Het voelt als een stop die telkens in een uur ergens uitgetrokken wordt.

Turbulentie

Tijdens de laatste dagen van een cursus hoor ik van mijn broer dat moeder is gestorven. Ik besluit de cursus af te maken.
Op zaterdag, twee dagen later sta ik alleen naast de kist in een kamer van het verzorgingshuis. Een pissebed loopt over een tegel op de vloer.

BUNDELS