Beweging

uit: Zwerfziel
theatraal
1969

De eerste rol die ik van Fons krijg is die van priester in een documentair toneelstuk over Markies de Sade. De voorstelling bestaat uit fragmenten, uitspraken en scenes.
Als priester in een lang zwart gewaad met een lange rij knoopjes word ik op muziek door twee meisjes volledig uitgekleed. We weten niet dat de zedenpolitie in de zaal zit.

Het duurt even voor de enorme hoeveelheid knoopjes los zijn van het lange zwarte kledingstuk en ik uiteindelijk naakt op het toneel lig. Spannend, maar ik heb wel last van enige gene.
Na afloop van de voorstelling in het Universiteit Theater in Amsterdam worden alle acteurs verzocht naar de zaal te komen waar twee rechercheurs ons vertellen dat de voorstelling verboden wordt.
De reden komt na enig aandringen: De Sade zegt: Jesus Christus is een lellebel en de heilige maagd een snol. En dat liegt er niet om! Voor de uitleg van Fons dat het hier om een citaat gaat heeft het tweetal geen belangstelling.
Wanneer de burgemeester van Amsterdam het verbod intrekt zit de zaal de volgende dag tjokvol. Later volgen verhoren op het politiebureau in de Marnixstraat. Daarna hoort niemand meer iets. De gebeurtenis komt met foto in een boek over een tijdsbeeld uit die periode. Wat niet mocht.

Voor de radio maak ik programma’s over kinderboeken. Samen met Japie Blok, een jongen uit de 5e klas van de Nicolaas Maes school stap ik op een dag het grachtenhuis van schrijver Paul Biegel binnen. Jaap interviewt hem over De tuinen van Dorr en wijst hem op een fout. Paul geeft het ruiterlijk toe.
Ik leer het gezin van Japie kennen. Vijf kinderen hebben Dik en Gertie. Soms eet ik mee aan hun ronde tafel. De omvangrijke joodse huisvader is buitengewoon aardig maar brengt mij in een lastig parket. Hij overlaat mij met cadeau’s en taarten, zorgt voor een prachtige woning in zuid die ik moeilijk kan weigeren. Het lijkt op een klassieke verliefdheid!
Wanneer hij een keer belt en huilend aan de telefoon vertelt dat hij met mij een nieuw leven wil beginnen in Amerika krijg ik het benauwd. Wanhopig stuur ik hem door naar mijn moeder en ben later blij met de ingeving wanneer hij zegt Wat een fantastische vrouw! Bij navraag zegt moeder dat ze hem heeft gewezen op de verantwoordelijkheid voor zijn gezin. Natuurlijk stevig aangevuld met haar moeilijke leven waarover ze altijd graag vertelt: Ik stond overal alleen voor.

Fons vraagt mij regelmatig mee te doen aan een project. Op een van de spelers, Tony val ik hevig. Hij stinkt reusachtig naar zweet. Altijd. Normaal moet ik daar niets van hebben, maar bij hem ligt dat anders. Jammer genoeg is hij niet in voor een romance, praat altijd over een vriendin. Met hem organiseer ik een weekend naar Londen in de winter en denk: samen slapen…..maar tijdens de trip wil hij van lichamelijk contact niets weten.
Terug op Schiphol, ’s avonds laat in ijzige kou is hij gedwongen de nacht bij mij te logeren. Geheel onverwacht drukt hij zich tegen mij aan. We genieten beide!
Later besef ik geen idee te hebben hoe hetero’s met homo gevoelens omgaan. Ik hoor en praat daar nooit over. Wel eens het verhaal gehoord dat Italiaanse mannen overdag hetero en ’s nachts homo zijn.

Harmen zoekt ineens wee contact met mij. Samen met zijn dansvriendin zoeken ze woonruimte. Mijn huis is groot en de huur hoog. Ik verhuur een verdieping. Hij vertelt dat het Danstheater een ballet op muziek van Carl Orff in een amfitheater in Griekenland gepland heeft. Dat klinkt goed. Ik vlieg in de vakantie naar Samos, een Grieks eiland om later in Pireus een onvergetelijke avond te hebben: Orff’s muziek en ballet in de openlucht!
Weer geniet ik van Harmen als danser. De verhouding toentertijd werd aangewakkerd door zijn moeder die graag wilde dat hij een topdanser werd en bang was dat een meisje roet in het eten zou gooien. Zo speelde hij als jongetje een rol in de verfilming van een boek van Rudi Dantzig, samen met Ramses Shaffy.
Terug in Amsterdam vertelt Harmen dat zijn vriendin in verwachting is. Ik maak duidelijk dat ze een andere woonruimte moeten zoeken. Ik kan niet tegen het geluid van huilende baby’s. Hij verdwijnt definitief uit mijn leven.

Door een vriendin kom ik terecht bij toneelgroep Centrum, een gezelschap dat naast het geven van eigentijds toneel ook spellessen organiseert op scholen van voortgezet onderwijs. Levert extra subsidie op in Utrecht en Haarlem.
Soms alleen, soms samen met Saskia Verwaayen, bezoek ik vele scholen. We geven los van elkaar lessen, genieten beide van dit speels culturele werk. Ook lachen we veel en zijn als kinderen ondeugend.
Op een dag spreken we af dat zij de knapste jongen uit haar groep met een smoes naar mij toe stuurt. Na een klop op de deur komt een lelijke jongen binnen mevrouw Verwaayen vraagt of ze straks met u mee kan rijden.

Bij de Kro radio presenteer ik eigen programma’s. Dat bevalt. De Vara wil de kunstrubriek Staalkaart op de radio vernieuwen. Als een van de presentatoren zit ik een seizoen wekelijks naast Hilde Smit, een ervaren omroepster die ook teksten onder films inspreekt.
Het is grappig hoe verschillend we omgaan met onze zenuwen. Bij mij, wanneer ik in de doodstille spreekcel voor de live uitzending de secondewijzer naar het hele uur zie tikken nemen de zenuwen gigantisch toe. Bloed stijgt naar mijn hoofd. Na het uitspreken van de eerste zinnen keert de bloedstroom om en voel me op m’n gemak. Hilde daarentegen begint heel ontspannen maar krijgt tijdens de uitzending soms een paniek aanval. Dan wordt ze nerveus, haar hoofd kleurt vuurrood onder het praten. Luisteraars merken nooit iets.

Fons wil van de Nes net zoals vroeger weer een hoerenstraat maken, in de vorm van een decadent theaterproject. Samen met Alain Teister weet hij het Rode Paleis van de grond te krijgen. Ik haal mijn hobby uit de tienertijd uit het stof en studeer een decadent goochelnummer in met Atze van Rijswijk, een oud leerling van de ivko school (individueel kunstzinnig onderwijs) waar ik tijdelijk een paar spellessen verzorgde. Atze wil graag assisteren. Met hem speel ik soms Mens Erger Je Niet thuis in de badkuip. Het is een heerlijk baldadige jongen. Zijn specialiteit is op het hoofd kunnen staan.
Klassiek, in rokkostuum hypnotiseer ik hem bij aanvang van ons optreden en op zijn hoofd leg op zijn voeten een blad en heb zodoende een tafel.
In een bizarre act plast hij aan het eind in een hoge hoed waarna ik daar gebakjes uithaal waarna we gulzig al etend verdwijnen.
Tijdens deze voorstelling serie droomt Fons van een podium in de Nes voor zowel amateurs als professionals die in alle vrijheid iets theatraal willen uitproberen. Met subsidie komt op een dag De Engelenbak van de grond. Presentatoren wisselen. Veel later mag ik ook een keer.

Bij toneelgroep Centrum komt de opdracht spellessen te combineren met een voorstelling op school. Daarvoor wordt een scholengroep opgericht. In navolging van het Werktheater doen de acteurs/speldocenten alles zelf. Een reizend theater. De spellessen volgen op een later tijdstip.
Op een gymnasium in Utrecht slaat een jongen bij ons vertrek het inladen van het decor een tijdje in stilte gade en vraagt ineens wat we voor ons beroep doen. Hij kan zich moeilijk voorstellen dat met zoveel plezier werken bestaat.
In Bergen op de Pedagogische Academie begin ik op verzoek met een paar spellessen per week. De directeur met een ernstige zenuwtrek in zijn gezicht zegt: ik wil een leraar dramatische expressie, ook al weet ik niet precies waar dat goed voor is.

Van vriendin en collega Conny van Manen komt de vraag of ik lessen wil geven aan de acteeropleiding van studio De Trap die zij samen met Ernst Zwaan gestart is. Ik doe het en werk jarenlang met veel plezier.
Jose vindt dat het voor mij tijd wordt bij de televisie te gaan werken gezien mijn achtergrond: onderwijs, radio en theater. Toevallig begin ik me bij Centrum steeds meer te ergeren aan de nieuwe acteur Ursul de Geer. Niet alleen door zijn dwingend dominante gedrag.
Op scholen in een pauze werkt hij gulzig drie dubbel belegde boterhammen overdreven naar binnen als een uitgehongerd dier. Terwijl hij leerlingen vertelt zich verbonden te voelen met arme mensen in de derde wereld die nauwelijks iets te eten hebben. Ik besluit de groep te verlaten ook al heb ik geen vervangend werk.

Vlak voor de laatste werkdag maakt Theo mij attent op een advertentie in De Journalist. De Vara televisie zoekt presentatoren/redacteuren voor een compleet nieuw te starten tv programma, in navolging van That’s life van de BBC.
Bedoeling is dat in het programma Kafka achtige situaties komen die mensen meemaken bij ambtelijke instanties en bedrijven. Een consumenten programma gebracht met een satirisch saus, een nieuwe vorm van infotainment.
De formule lijkt op mijn buik geschreven. Onnodige regels en domme ambtenarij kunnen in mijn ogen niet genoeg belachelijk worden gemaakt.
Ik solliciteer en krijg een oproep voor een screentest.

vervolg Kansen

Louis Velleman, buitenland correspondent en journalist Ben Elkerbout doen de selectie voor het nieuwe programma voor de Vara: Hoe Bestaat Het.
Tijdens de screentest lees ik voor het eerst van mijn leven een tekst van een scherm die voor de cameralens verschijnt. Zoiets ligt mij wel merk ik.

BUNDELS