Strijd

vraaggesprek

Orakel.
Gisteren zag ik een balletvoorstelling. Het valt me op dat een choreografie meestal als thema heeft mens tegenover mens of een mens tegenover een groep. Is daar een reden voor?

In het eerste geval een dialoog,. de meest voorkomende vorm van contact met problemen, genoegens, strijd en verlangens, noem maar op. Herkenbaar voor iedereen. In het tweede geval staat de mens, de individuele danser tegenover het ensemble, de groep, de maatschappij, noem maar op. In ballet is het heel aantrekkelijk zowel de problematiek van de mensen onderling als mens ten opzichte van de groep uit te beelden.

Waarom?

In de dans wordt parallel een verbinding blootgelegd tussen grofweg twee kanten waar een mens in zijn leven mee te maken krijgt: een innerlijke binnenwereld, vooral bij een pas de deux uitstekend fysiek vorm te geven en een zichtbare buitenwereld waar een mens, een danser, een solist tegen oploopt. Een strijd kan ook gevoerd worden door bewustzijn en onderbewuste. Wat anders geformuleerd: instincten en culturen.

Ho. Dat vat ik niet. Staan die tegenover elkaar? Natuur tegenover cultuur, zoiets?

Individu tegenover groep. Binnen een mens de strijd van bewustzijn tegenover onderbewustzijn. Wanneer een kind geboren wordt kunnen de instincten zich direct uiten. Het trappelt, het maakt geluid, het wil drinken, het wil eten, het wil veiligheid om in leven te blijven. Dan krijgt het stap voor stap op alle fronten te maken met de buitenwereld: hoe beweeg je daarin, hoe breng je verlangens, het innerlijk naar buiten, hoe ga je om met grenzen en regels. Al naar gelang de cultuur waarin de geboorte plaatsvindt dus.

De natuur van het kind is amoreel ja. Het moet leren zich aan te passen binnen het gezin, de wereld en de maatschappij. Regels voor gedrag. De verandering gaat geleidelijk.

Zeker. Dat betekent onvermijdelijk dat natuurlijke instincten aangepast en dus onderdrukt moeten worden. De manier waarop is afhankelijk van de cultuur. Op school volgt een belangrijke stap in de vorming van het eigen leven ten opzichte van het groepsgedrag. Hier gebeurt meestal de separatie van die twee. Er komen eisen en confrontaties. Het inzicht dat je gedrag in een groep anders is dan wanneer je alleen bent.

Sociale problemen. Terugtrekking. Kennen we allemaal. In die periode wordt het duidelijk dat er een buitenwereld bestaat met normen en waarden waar iemand zich aan dient te houden. Er ontstaat dus een innerlijk probleem: hoe blijf ik mijzelf? En dicht bij mezelf?

Zie daar: de ontdekking van de keuze. Waar kies ik voor? Aanpassing of terugtrekking. Wat is in mijn belang? Hoe ver laat ik me gaan? Doe ik hieraan mee? Geef ik mij wel of niet over? Welke regels lap ik aan mijn laars? Enz. Als het goed is ontstaat vanzelf het besef dat er voortdurend sprake is van een strijd tussen ik en de groep.

Voortdurend?

Altijd. Zolang een mens leeft. Een innerlijk met altijd sociale druk. Om erbij te horen, een leven binnen de cultuur op te bouwen met zekerheden, aardig gevonden willen worden enz. Aan een sociaal bestaan ontkomt niemand.

Onder druk. Altijd stress voor een mens dus want hij is een individu. Ik moet ineens denken aan mensen die met pensioen gaan en zich dan plotseling durven uitspreken over allerlei dingen in hun werk waarover ze daarvoor nooit iets konden zeggen.

Ja. Mooi voorbeeld. Zodra die innerlijke druk – die dus van buitenaf is gekomen – wegvalt komt een mens dichter bij zichzelf. Worden zijn instincten weer helder.

Er zijn ook mensen die tot hun dood willen blijven werken. Die zijn bang voor dit proces, voor zichzelf?

Bang om er niet meer bij te horen. Bang om naar buiten te brengen hoe ze zijn, wat ze willen. Bang voor een leegte. Eenzaamheid. Enz. In zo’n geval is de keuze duidelijk om bij de groep te blijven. Misschien wel anderen te verstoten door ze onverstandig of gek te verklaren of zoiets.

In een ballet zie je fysiek heel duidelijk dat aantrekken en afstoten.

Het is een kunstvorm die lijfelijk de strijd uitstekend kan laten zien. Heerlijk los van al dat dagelijks praten. Met mooie en krachtige woorden, zinnen en toespraken. Ja, aantrekken en afstoten gebeurt voortdurend in een spanningsveld dat in ballet heel herkenbaar te zien is.

De laatste tijd aardig actueel geworden. Hoe een mens zich in de massa mee laat sleuren of luistert naar zijn instinct en kiest niet mee te gaan met een massa.

Het is niet eenvoudig je staande te houden wanneer een druk van buiten groeit, van machtshebbers maar zeker ook vanuit de groep waar velen zich bij aansluiten. Ziedaar: een prachtig gegeven voor een choreografie. Jung zegt: er is een collectief probleem dat individueel opgelost moet worden.

Iets om over na te denken of te voelen door naar ballet te kijken.
Dank.