Vuurwerk

uit: Zwerfziel
sociale opmars
1961

Mooie Rob is enthousiast. We improviseren vanuit een kader dat Sam bedenkt, met een reportage, een buitenlands commentaar en een kookrubriek. Lachen veel. Zo leer ik hem steeds beter kennen. Achterop zijn motorfiets rijden we naar Scheveningen om te bowlen.
Vuurwerk

Over mijn verliefdheid laat ik niets merken. Wel neem ik me voor hem te zeggen dat ik homo ben.
Op een zonnige dag verzamel ik moed en vertel het hem op mijn kamer. Vooraf had ik over deze coming out in mijn dagboek geschreven.
Zijn reactie is nuchter: geen probleem als er niets verandert zoals we met elkaar omgaan. Ik knik. Nooit praten we over meisjes, nooit over iets dat met erotiek en sex te maken heeft. Heel jammer.
Ik weet zeker dat twee meisjes in de klas lesbische vriendinnen zijn. Niemand zegt daar ooit iets over. Op een klasse avond komt een van de twee op mijn schoot zitten.

Op de kweekschool krijg ik door het goochelen behoorlijk wat aanzien. Een hele zomervakantie besteed ik aan het instuderen van een optreden van 12 minuten tijdens een groot historisch schoolfeest in de stadsgehoorzaal. Een vloeistoffen nummer met muzikale begeleiding op een vleugel! Moeder zit in de zaal en vertelt trots in het rond dat ik haar zoon ben en dat ze de kleren met geheime zakjes heeft genaaid.
Supporters in de klas willen mij voorzitter maken van de schoolcommissie. Onder Jobini, mijn goochelnaam hangen op een dag overal in het schoolgebouw borden met slogans in grote letters. Maar op de vraag van een klasgenoot of ik echt zin erin heb zeg ik nee. Besturen is niks voor mij. Gefundeerd kritiek leveren, zoals tijdens wandelingen in de pauze op het plein op leraren ligt me beter.
Met elk optreden neemt het zelfvertrouwen toe: ik ben minder bang voor mensen, vooral voor groepen. Vernederend is het wanneer ik na het inleveren van een proefwerk de klas wil verlaten en Siljee, de leraar achterin het lokaal zegt moet je het boek niet uit je kastje meenemen, goochelaar Joop?

Op de kweekschool worden twee leraren belangrijk. De eerste geeft psychologie en pedagogie(k). Hij begeleidt mij in de stageperiode. Ondanks een meedogenloze dreun door openlijk in de klas te zeggen je bent denklui, mag ik hem graag. Mede door zijn aanwijzingen slaag ik uiteindelijk met glans voor het praktische examen.
De tweede, de gymnastiekleraar is een wat afstandelijke man maar bijzonder aardig. Hij heeft veel geduld met mij.
In de les laat hij ons regelmatig springen over de grote kast, iets dat mij maar niet wil lukken. Telkens beland ik er bovenop met het idee dat die lange afstand onmogelijk te halen valt. Hij glimlacht altijd, zegt nooit iets. Tot mijn stomme verbazing lukt het me op een dag.

Deze gymleraar vindt dat iedereen als onderwijzer een zwemdiploma moet hebben. Ik schrik. Voor geen goud spring ik het diepe in van zwembad de Overdekte waar we wekelijks naartoe gaan. Ik ben doodsbang water in mijn neus te krijgen en in paniek te raken. Een overblijfsel uit de tijd dat Dirk mijn hoofd omgekeerd onder de kraan hield.
Met een engelengeduld praat hij telkens met mij aan de rand van het bad. Op een dag krijgt hij mij zover dat ik in het water spring. Wild sla ik om mij heen, kom hijgend en proestend naar boven, naar lucht happend. Ben verrast dat ik nog leef.
Bij het examen doen voor het zwemdiploma ben ik ziek. Het blijft bij de aangeleerde schoolslag, rugslag en het hoofd boven water houden.

In de vakantie besluiten Hens en ik naar een internationaal werkkamp te gaan voor studenten in de Vogezen. Daar val ik direct op Chris, een mooie Engelse jongen met wie ik regelmatig tafeltennis speel. We slapen op de grond in een schoolgebouw.
Mike, de vriend van Chris komt vrij snel daarna een lang weekend over en slaapt bij ons. Hij vraagt of ik naar Bradford kom in de volgende grote vakantie. Op de nachtboot als Engelandvaarder met mijn 8 mm camera, gekocht met geld van het seizoenwerk op het perron bij de n.s. Veel reizigers worden zeeziek.
In de stad York speel ik golf in een park en drink voor het eerst whiskey en word direct dronken. Helaas, van Chris geen spoor.
Wanneer Mike mij afzet in London zien we vanuit zijn auto in een drukke straat iemand een handtas stelen van een voetganger. Ik was te laat met mijn filmcamera.
Op de boot naar Vlissingen denk ik: fantastische vakantie. Opnieuw zonder een sex avontuur.

In de Molensteeg woont Ed Ladan. Regelmatig kom ik op zijn kamer, speel met biljart in de werkplaats van het jaloeziebedrijf van zijn vader. Het is extreem schoon bij hem thuis. Zijn moeder spreekt geaffecteerd; ze doet de administratie van de zaak. Wanneer ze plotseling reageert op iemand en zegt wat een zak zeg klinkt dat uit haar mond lachwekkend. Zelf houd ik niet van plat Leids en stoor me altijd aan het platte praten van met name Coby. Moeder praat als de koningin bij bezoekers. Ze houdt van acteren.
Met Ed ga ik soms naar Rotterdam, naar de kuip. Naast voetbal houdt ook hij van volleybal. Op vrijdagavond zijn we toeschouwers in de gymzaal van het Stedelijk Gymnasium en kijken naar wedstrijden. Hij heeft verkering en vertelt dat zijn lul slap wordt wanneer hij een condoom eroverheen trekt. Ik luister alleen.

Met drie jongens uit mijn klas waaronder Maarten speel ik regelmatig bridge. We vinden klaverjassen te gewoon, dat is voor het volk. Het liefst doen we het tijdens het spijbelen in een cafe.
Na een jaar vraagt Maarten een muzieknummer aan bij Tineke van Veronica, ter gelegenheid van ons 1 jarig bestaan. De plaat wordt gedraaid. Tineke gokt dat De Dik Downs een popgroep is. Met Maarten bezoek ik een live concert van Cliff Richard in het gebouw van K&W in Den Haag. Met Do you wanne dance verschijnt ons idool uit de coulissen. Cliff is homo wordt gezegd, maar hij verbergt dat. Ik voel me met hem verbonden. Ook Maarten weet niet dat ik homo ben. Hij leert nicht Gonnie kennen en het tweetal krijgt verkering.

Broer Sam heeft een absoluut gehoor. Alles met geluid moet optimaal zijn, dus heeft hij grote boxen en een dure B&O versterker. Hij studeert dagelijks, het ene na het andere stuk in van Chopin op een tweedehands vleugel. Eerst de ene hand, terwijl de andere braille leest. Dan omgekeerd en vervolgens samen. Chopin kan ik dromen. Geniet van de twee pianoconcerten uit de boxen.
Met hem ga ik naar voorstellingen in de Leidse schouwburg, zoals de oudejaarsconference van Wim Kan die daar voor de radio wordt opgenomen of een toneelvoorstelling. Wie is bang voor Virginia Wolff met Ank van der Moer en Han Benz van den Berg maakt op mij diepe indruk. Ik kom te weten dat Albee oorspronkelijk de tekst voor een homopaar geschreven heeft. Twee mannen die samenleven, het is compleet nieuw voor mij.
Vanaf dat moment slaat het goochelen om naar toneelspelen. Ik weet ineens wat ik wil worden: acteur!

Grappig is dat ik vrij snel daarna op de planken van dezelfde schouwburg sta. Als amateur in een gastrol voor Gieren rond een doodshoofd, geschreven en geregisseerd door een pater van het Bonifacius Lyceum. Als baron met een dikke buik. Boudewijn Buch is een corrupte notaris met brilletje en talkpoeder in het haar.
Sam laat mij kennismaken met een acteur die mij kan helpt bij het voordragen van gedichten voor school. De man is wel homo waarschuwt hij. Tijdens het bezoek zie ik een jongen op de bank zitten van mijn leeftijd.
Wanneer de acteur even verdwijnt in de keuken duiken we op elkaar en zoenen, maken een afspraak. Hij is kok en gaat voor mij een ragout met kippenvlees maken. Hij verzekert mij dat het vlees niet te zien is.
De eerste keer dat ik kip eet en ook het eerste sex avontuur, op mijn negentiende. Spermavlekken sieren het behang van zijn kamer.

Ineens durf ik over mijn zo zijn te praten. Ik vertel aan Sam over het avontuur met de kok. Direct vraagt hij: heb je dat homo zijn geaccepteerd? Ik raak in de war, heb geen idee wat hij bedoelt. Ik mompel wat en hij vraagt niet verder, zegt alleen dat hij dit nieuws wel aan moeder zal vertellen. De volgende dag pinkt zij een traan weg onder het strijken en mompelt zonder mij aan te kijken: ach, als je maar gelukkig wordt.
Daar blijft het bij. Geen gesprek. Het is al die jaren dat ik leef op deze manier gegaan. Ze had nooit belangstelling voor mij. Het zou vreemd zijn wanneer ze dat ineens wel voor mij zou hebben.
Later vind ik het jammer mijn geaardheid zelf niet aan haar verteld te hebben.

De studie voor onderwijzer loopt ten einde. Het vooruitzicht ver van moeder een nieuw leven te beginnen is aangenaam. Onverwacht krijg ik regelmatig last van oorpijn. Een neus-, keel- en oorarts onderzoekt beide oren, prikt neusgaten door maar helpen doet het niet. Medisch mankeert u niets zegt hij. Raadpleeg eens een zenuwarts.
Op het Rapenburg vertel ik bij zo’n arts over mijn verleden. Over mijn moeder, gemis van een vader, over het gedrag van mijn broers. Het klinkt in mijn oren heel gewoon, nogal saai eigenlijk.
De telefoon gaat in een andere kamer. Ik hoor hem een gesprek met een collega voeren en vang op: eigenlijk heb ik maar 1 interessant geval op dit moment. Ik sta op, verlaat zonder afscheid te nemen het pand. Ik ben beslist niet interessant. Van pijn heb ik geen last meer.

In Eindhoven word ik aangenomen, heerlijk ver van Leiden, van moeder. De school ligt aan het Tafelbergplein en behoort tot een zogenaamde vernieuwingsschool. Wim verhuist mij naar een kamer. Ik hoor dat hij bij terugkeer tegen moeder zegt: die zien we met Kerstmis weer terug. Grappig. Nooit heeft hij zelfstandig op kamers gewoond, kan zich zoiets niet voorstellen. Hij heeft mij als broer in de afgelopen twintig jaar niet leren kennen.
Op mezelf wil ik snel zoveel mogelijk gaan doen. Eerst een schrijfmachine kopen, auto lessen nemen, op jazz ballet gaan en een amateur toneelvereniging zoeken. Voor het eerst zal ik voor mezelf koken. Het belangrijkst is een vriend te vinden! Die kok uit Rotterdam was na een paar weken onvindbaar.
Sam verhuist ook naar het zuiden, naar Roermond en zet zijn pianostudie voort op het conservatorium in Maastricht.

In de trein naar Eindhoven voelt het als het begin van mijn leven. Wat ik de afgelopen jaren heb geleerd neem ik mee. De bagger van thuis en de grijze periode op de mulo laat ik achter mij, wil dat het liefst vergeten. Lukt het volledig los te breken? Alle banden met Leiden heb ik in ieder geval doorgesneden.
Avontuur

BUNDELS