Vuurwerk

uit: Zwerfziel
sociale opmars
1961

Beeldschone Rob is enthousiast. We improviseren vanuit een kader dat Sam bedenkt, met een reportage, een buitenlands commentaar en een kookrubriek. We lachen veel. Zo leer ik Rob beter kennen. Achterop zijn motorfiets naar Scheveningen om te bowlen. Fantastisch!

Over mijn verliefdheid laat ik niets merken. Wel neem ik me voor hem te zeggen dat ik homo ben.
Op een zonnige dag verzamel ik moed en vertel het op mijn kamer. Vooraf had ik over deze coming out naar hem in mijn dagboek geschreven.
Zijn reactie is nuchter: geen probleem als er niets verandert zoals we met elkaar omgaan. Ik knik. Nooit praten we over meisjes, nooit over iets dat met erotiek en sex te maken heeft.
Ik weet zeker dat twee meisjes in de klas lesbische vriendinnen zijn. Niemand praat daarover. Op een klasse avond komt een van de twee op mijn schoot zitten. Een onhandig gevoel.

Op de kweekschool krijg ik door het goochelen behoorlijk aanzien. Een hele zomervakantie besteed ik aan het instuderen van een optreden van 12 minuten tijdens een groot historisch schoolfeest in de stadsgehoorzaal. Geweldig: muzikale begeleiding op een vleugel! Moeder zit in de zaal en vertelt trots in het rond dat ik haar zoon ben en dat ze de kleren met geheime zakjes heeft genaaid.
Supporters in de klas willen mij voorzitter maken van de schoolcommissie. Onder Jobini, mijn goochelnaam hangen op een dag overal in het schoolgebouw borden met slogans in grote letters. Op het laatste moment haak ik af. Besturen is niks voor mij. Kritiek leveren, liefst op afstand zoals tijdens wandelingen in de pauze op het plein ligt me beter.
Met elk optreden neemt het zelfvertrouwen toe: ik ben minder bang voor mensen, vooral voor groepen. Vernederend is het wanneer ik na het inleveren van een proefwerk de klas wil verlaten en Siljee, de leraar achterin het lokaal zegt moet je het boek niet uit je kastje meenemen, goochelaar Joop?

Op de kweekschool worden twee leraren nogal belangrijk. De eerste geeft psychologie en pedagogie(k). Hij begeleidt mij in de stageperiode. Ondanks een meedogenloze dreun door openlijk in de klas te zeggen je bent denklui, mag ik hem graag. Mede door zijn aanwijzingen slaag ik uiteindelijk met glans voor het praktische examen.
De tweede, de gymnastiekleraar is een wat afstandelijke man maar bijzonder aardig. Hij heeft eindeloos veel geduld met mij.
In de les laat hij ons vaak springen over de grote kast, iets dat mij maar niet wil lukken. Telkens beland ik er bovenop met het idee dat die lange afstand onmogelijk te halen valt. Hij glimlacht altijd, zegt nooit iets. Tot mijn stomme verbazing lukt het me op een dag.

Deze gymleraar vindt dat iedereen als onderwijzer een zwemdiploma moet hebben. Ik schrik. Voor geen goud spring ik het water in, laat staan het diepe van zwembad de Overdekte waar we wekelijks naartoe gaan. Ik ben doodsbang om water in mijn neus te krijgen en in paniek te raken. Een overblijfsel uit de tijd dat Dirk mijn hoofd omgekeerd onder de kraan hield.
Met een engelengeduld praat hij telkens met mij aan de rand van het bad. Op een dag krijgt hij mij zover dat ik spring. Wild sla ik om mij heen, kom hijgend en proestend naar boven, naar lucht happend. Ben verrast dat ik nog leef.
Ziek bij het examen voor het zwemdiploma. Het blijft bij de aangeleerde schoolslag, rugslag en het hoofd boven water houden.

In de vakantie besluiten Hens en ik naar een internationaal werkkamp te gaan voor studenten in de Vogezen. Daar val ik direct op Chris, een mooie Engelse jongen met wie ik regelmatig tafeltennis speel. Met z’n allen slapen we op de grond in een schoolgebouw.
Mike, de vriend van Chris komt vrij snel daarna een lang weekend over en slaapt bij ons. Hij vraagt of ik naar Bradford kom in de volgende grote vakantie. Op de boot met mijn 8 mm camera gekocht met geld van het seizoenwerk op het perron bij de n.s.: Engelandvaarder!
In de stad York speel ik golf in een park en drink voor het eerst whiskey. Word direct dronken. Helaas, Chris zie ik niet.
Wanneer Mike mij afzet in London zien we vanuit Mike’s auto in een drukke straat iemand een handtas stelen van een voetganger. Te laat met mijn filmcamera.
Op de boot naar Vlissingen denk ik: fantastische vakantie. Jammer, opnieuw geen sex avontuur.

In de Molensteeg woont Ed Ladan. Regelmatig kom ik op zijn kamer, speel met hem biljart in de werkplaats van het jaloeziebedrijf van zijn vader. Het is extreem schoon bij hem thuis. Zijn moeder spreekt geaffecteerd; ze doet de administratie van de zaak. Wanneer ze plotseling reageert op iemand en zegt wat een zak zeg klinkt dat uit haar mond lachwekkend. Zelf houd ik niet van plat Leids en stoor me altijd aan het platte praten van met name Coby.
Met Ed ga ik soms naar Rotterdam, naar de kuip. Naast voetbal houdt ook hij van volleybal. Op vrijdagavond toeschouwers in de gymzaal van het Stedelijk Gymnasium waar wedstrijden zijn. Hij heeft verkering en vertelt dat zijn lul slap wordt wanneer hij een condoom eroverheen trekt. Ik luister alleen.

Met drie jongens uit mijn klas waaronder Maarten speel ik regelmatig bridge. We vinden klaverjassen te gewoon, dat is voor het volk. Het liefst doen we het tijdens het spijbelen in een cafe.
Na een jaar vraagt Maarten een muzieknummer aan bij Tineke van Veronica, ter gelegenheid van ons 1 jarig bestaan. De plaat wordt gedraaid. Tineke gokt dat De Dik Downs een popgroep is.
Met Maarten bezoek ik een live concert van Cliff Richard in het gebouw van K&W in Den Haag. Rillingen! Met Do you wanne dance verschijnt ons idool uit de coulissen. Cliff is homo wordt gezegd, maar hij verbergt dat. Ik voel me onzichtbaar met hem verbonden, geniet van het indringende stemgeluid. Ook Maarten weet niet dat ik ook homo ben. Hij leert nicht Gonnie kennen en het tweetal krijgt verkering.

Broer Sam heeft een absoluut gehoor. Alles met geluid moet optimaal zijn, dus heeft hij grote boxen en een dure B&O versterker. Hij studeert dagelijks, het ene na het andere stuk in van Chopin. Eerst de ene hand, terwijl de andere braille leest. Dan omgekeerd en vervolgens samen. Veel stukken kan ik dromen.
Soms luister ik alleen in zijn kamer naar een pianoconcert. Geniet van de sensatie die het bij mij oproept.
Met hem ga ik naar voorstellingen in de Leidse schouwburg, zoals de oudejaarsconference van Wim Kan die daar voor de radio wordt opgenomen of een toneelvoorstelling. Wie is bang voor Virginia Wolff met Ank van der Moer en Han Benz van den Berg maakt op mij diepe indruk. Ik kom te weten dat Albee oorspronkelijk de tekst voor een homopaar geschreven heeft. Twee mannen is compleet nieuw voor mij.
Vanaf dat moment slaat het goochelen volledig om naar toneel. Ik weet ineens wat ik wil worden: acteur!

Grappig is dat ik vrij snel daarna op de planken van dezelfde schouwburg sta. Als amateur in een gastrol voor Gieren rond een doodshoofd, geschreven en geregisseerd door een pater van het Bonifacius Lyceum. Als baron met een dikke buik. Boudewijn Buch is een corrupte notaris met brilletje en talkpoeder in het haar.
Sam laat mij kennismaken met een acteur die mij kan helpen bij het voordragen van gedichten. De man is wel homo zegt hij waarschuwend. Tijdens mijn bezoek zie ik een jongen van wie ik direct ontvlam.
Wanneer de acteur even verdwijnt in de keuken duiken we op elkaar en zoenen, maken een afspraak. Hij is kok en gaat voor mij een ragout met kippenvlees maken en verzekert mij dat ik het vlees niet zie.
De eerste keer dat ik kip eet en ook het eerste sex avontuur, op mijn negentiende. Spermavlekken sieren later het behang van zijn kamer.

Ineens durf ik over mijn zo zijn te praten. Ik vertel aan Sam over het avontuur met de kok. Direct vraagt hij: heb je dat homo zijn geaccepteerd? Ik raak in de war, heb geen idee wat hij bedoelt. Ik mompel wat en hij vraagt niet verder, zegt alleen dat hij dit nieuws wel aan moeder zal vertellen. De volgende dag pinkt zij een traan weg onder het strijken en mompelt zonder mij aan te kijken: ach, als je maar gelukkig wordt.
Daar blijft het bij. Een gesprek volgt niet. Over jezelf praten doe ik nooit, dat is voorbehouden aan haar. Het is al die jaren dat ik leef op deze manier gegaan. Het zou vreemd zijn wanneer ze ineens belangstelling voor mij zou hebben.
Later vind ik het jammer het zelf niet te hebben verteld.

De studie voor onderwijzer loopt ten einde. Het vooruitzicht ver van moeder een nieuw leven te beginnen werkt ontspannend. Nogal onverwacht krijg ik regelmatig last van oorpijn. Een neus-, keel- en oorarts onderzoekt beide oren, prikt neusgaten door maar helpen doet het niet. Medisch mankeert u niets zegt hij. Raadpleeg eens een zenuwarts.
Op het Rapenburg vertel ik bij zo’n arts over mijn verleden. Over mijn moeder, gebrek aan een vader, over het gedrag van mijn broers. Het klinkt in mijn oren heel gewoon, nogal saai eigenlijk.
De telefoon gaat in een andere kamer. Ik hoor hem een gesprek met een collega voeren en vang op: eigenlijk heb ik maar 1 interessant geval op dit moment. Ik sta op, verlaat zonder afscheid te nemen het pand. Het hoeft niet meer. Ik ben beslist niet interessant. Van pijn heb ik geen last meer.

In Eindhoven word ik aangenomen, heerlijk ver van Leiden en dus moeder. De school ligt aan het Tafelbergplein en behoort tot een vernieuwingsschool. Wim verhuist mij naar een kamer. Ik hoor dat hij bij terugkeer tegen moeder zegt: die zien we met Kerstmis weer terug. Nooit heeft hij zelfstandig gewoond op kamers. Hij heeft mij in de afgelopen twintig jaar totaal niet leren kennen.
Ik wil snel zoveel mogelijk gaan doen. Een schrijfmachine kopen, auto lessen nemen, op jazz ballet gaan en ga een amateur toneelvereniging zoeken. Voor het eerst zal ik volledig voor mezelf gaan koken.
Natuurlijk is het belangrijkst een echte vriend te vinden! Die kok uit Rotterdam was na een paar weken onvindbaar.
Sam verhuist ook naar het zuiden, naar Roermond en zet zijn pianostudie voort op het conservatorium in Maastricht.

In de trein naar Eindhoven voelt het als het begin van mijn leven. Wat ik de afgelopen jaren heb geleerd op de kweekschool neem ik mee, daar zal ik verder mee bouwen. De bagger van thuis en de grijze periode op de mulo laat ik achter mij, vergeet dat het liefst. Maar ja, lukt het los te komen van een lange negatieve periode? Alle banden met Leiden heb ik doorgesneden.
Avontuur

BUNDELS