Hollywood in Holland

terugblik

NOS sales brengt in de jaren zestig in Montreux de vierdelige serie De Filmers op de internationale televisiemarkt. Het is een jongerendrama van de Ikon, als speelfilm opgenomen. Ik werkte mee aan het script en deed de regie.

In een weekend voor omroepmedewerkers die een regiecursus hebben gevolgd op Santbergen ontmoet ik Yvonne F. Zij werkt bij de Ikon. We raken in gesprek. Ik vertel een dramaserie met en voor jongeren te willen maken.

Voor de inhoud heb ik een concreet idee. Direct is zij enthousiast.
Met Wim K., directeur van de Ikon volgt een gesprek. Hij geeft ons de opdracht research te doen. Voor aankomend talent op het gebied van jongerendrama staat hij open.
Dit soort programma’s is voor hem niet alleen een hobby, maar een specialiteit en de Ikon sleept prijzen in de wacht. Een droomkans: ik heb ervaring met drama in het theater, het werken met jongeren.

Geruime tijd doe ik met Yvonne voorwerk. We hebben veel plezier. Het enige is: we schieten niet op. Dat hoort kennelijk bij deze omroep.
Op een dag wil de directeur dominee met mij praten, hij is benieuwd naar onze vorderingen. Het verbaast hem niet dat er nog niets te melden valt. Er is ook altijd wat met die vrouwen, zucht hij. Ik begrijp ineens waarom Yvonne zo graag bij haar thuis af wil spreken en dan enthousiast voor mij kookt: ze is in verwachting.

De directeur besluit iemand van buiten te vragen. Dat wordt Mia M. als schrijver van scenario’s. Als eindredacteur wil Wim bij de ontwikkeling van de serie nauw betrokken zijn. Hij organiseert regelmatig werk etentjes. Het valt mij op dat hij van Mia gecharmeerd is. Hij geeft haar opvallend veel aandacht. Samen bouwt het tweetal een band op. Tijdens onze bijeenkomsten wordt het voor mij steeds moeilijker te laten merken dat ik er ook nog ben. Ik stel me met geen ervaring bescheiden op. Zo wordt mijn aandeel niet groot. Uiteindelijk krijgt de definitieve versie van De Filmers groen licht.

De Ikon wijst een producer uit eigen gelederen aan: Inez L. een nogal nerveus lachende vrouw. Zij maakt op mij een uiterst instabiele indruk. Lacht net iets te veel, tegen het hysterische aan. Ook probeert ze allerlei vreemde vleierijen op mij uit. Zonder effect, mijn aandacht gaat volledig uit naar mijn debuut.
Zij contracteert een filmcrew en prijst de regieassistente Rita H. de hemel in. Alsof de lieve heer haar zelf gestuurd heeft. Een houvast kan ik gebruiken dus vertrouw haar. Dit is niet Hollywood met allerhande intriges en spelletjes.

De casting is lastig, het vinden van jonge mensen zonder acteerervaring zorgt voor stress. Wanhopig zoeken Rita en ik een paar dagen voor de geplande repetities op een schoolplein nog naar een van de belangrijkste karakters.
Door mijn theaterachtergrond breekt een vertrouwde periode aan. Ik zorg voor een individuele band met alle jonge acteurs. Vermoed die nodig te hebben tijdens de opname periode. Bij elke repetitie is assistente Rita aanwezig. Ze houdt de mise en scene bij. Heb ik een vraag of zie ik mogelijk een probleem dan klinkt het: dat komt goed. Ik blijf op haar vertrouwen en kijk uit naar de opnamen. De Ikon levert een cameraman. Hij is vrij, heeft helaas nog nooit drama gedraaid. Ik ben verbaasd. Mijn debuut en dan iemand ….?

Het script leer ik uit mijn hoofd. De cameraman Deodaat V. is een aardige man. Maar tijdens de eerste draaidag is onze communicatie onzeker en onhandig. We hadden vooraf contact met elkaar moeten hebben maar dat vond Rita niet nodig. We zoeken steun bij elkaar als beginnelingen.
’s Avonds belt Inez. Ze vertelt dat ze samen met Rita de rushes heeft bekeken van die dag en tot de conclusie is gekomen dat Deodaat er niets van heeft gebakken. Voor ik kan reageren vertelt ze dat Rita een cameraman kent die net afgestudeerd is in California en hem al heeft gecontracteerd. Ik ben sprakeloos. Een unieke kans, niet alleen voor hem maar ook voor ons Joop! Daarmee is volgens haar de opnameperiode gered. De volgende dag gaan we met Theo B. opnieuw van start.

Het contact met de jonge acteurs verloopt uitstekend. Aan de crew moet ik wennen. De filmwereld is anders dan wat ik gewend ben bij de televisie. Tijdens de lange en vermoeide draaidagen overlegt cameraman Theo opvallend veel met assistente Rita. Ze schijnen dat zelfs in bed voort te zetten vertelt mij een van de acteurs die zich in Hollywood waant. Sussend vertelt Inez dat zo’n overleg heel normaal is.

Maar met de dag merk ik dat het tweetal mij op een zijspoor manipuleert, gedekt door Inez. Misschien wel met hulp van geld. Mijn onervarenheid keert zich tegen mij. Theo zegt wanneer ik daarover begin laat ons die film nu maar maken. Jouw naam komt netjes als regisseur op de rol.
Deze opmerking slaat bij mij in als een bom. Een complete vernedering! Een keurig geplande coup dus. Ik weet niet zo snel te reageren en geef geen antwoord. Krachtig optreden is nodig maar ik weet niet precies dat zo snel een richting te geven. Voel verlamming door dit bedrog. Stennis op dit moment wil ik niet. Vanaf nu vertrouw ik alleen mijn acteurs nog.

Met moeite breng ik dagelijks de nodige energie op voor de opnamen. Ik bescherm de groep jongeren, vind dat ze niets mogen merken van deze behoorlijk smerige gang van zaken, bang dat het invloed heeft op hun prestaties.
Intussen wordt in mijn ogen veel te veel filmmateriaal geschoten voor een low budget productie. Soms wel 12 takes van een simpele scene. Het kan allemaal, Theo is ontevreden en wil telkens opnieuw draaien en producer Inez vindt het goed. Ik vermoed dat hier ook geen zuivere koek achter zit.
Dan flipt Inez op een middag. Uit een raam van de villa waar we in de tuin opnemen klinkt het storende geluid van een schrijfmachine, zelfs nadat een paar keer stilte voor opname is geroepen. Bijna jankend gilt ze: de callsheets voor morgen moeten toch gemaakt worden!

Vrij snel daarna – het contact met de crew is inmiddels op een dieptepunt – gaat het met mij mis. Tijdens een opname op een zolder voel ik me duizelig, wankel richting trap, mompel dat er niets aan de hand is, waarna ik half bewusteloos op de grond plof.
Direct wordt de draaiperiode stopgezet. Individuele gesprekken volgen bij de dominee. Met als resultaat dat Wim begrijpt dat er met Rita iets heel mis is. Dat zij op sluwe wijze mij redelijk buitenspel heeft weten te zetten met haar ambitie om zelf een film te willen maken.
Niet veel later wordt de shooting afgerond met een andere regieassistente. Die periode verloopt zonder problemen. De spanning met Theo is verdwenen en ik kijk met een grote zucht uit naar een ontspannende laatste fase: de montage. Ik ben blij dat de groep acteurs buiten alle strubbelingen is gebleven.

De Nos wijst een editor uit eigen gelederen aan met theatrale belangstelling. Hij begint het filmmateriaal te bekijken maar snapt niets van de grote hoeveelheid materiaal. Waarom zoveel takes van elke scene? Verschil zie ik niet of nauwelijks. Hij bedankt voor de klus, heeft weinig zin al die rushes te bekijken.
Een freelancer wordt ingehuurd. De man uit Australia komt nooit op tijd, stinkt elke morgen extreem naar drank. Hij rekt de montageperiode, mogelijk vanwege de verdiensten. Vanwege de tijd en andere verplichtingen ben ik niet altijd aanwezig.

De uitzenddatum van de eerste aflevering nadert. Nu kan het niet meer fout gaan. Maar bij het bekijken van het gemonteerde materiaal krijg ik een flinke shock. Het videobeeld, overgeschreven van het filmmateriaal wiebelt. Een kijker ziet de film met een soort diepzee effect. Telkens wordt het scherp en dan weer onscherp. Mij wordt verteld dat de meeste videomachines aan vervanging toe zijn. Ik verlang als een gek naar eind.
Vlak voor de finish heb ik eindelijk een beetje geluk. Cees H. een oude buurjongen van mij is directeur van het facilitair bedrijf. Hij regelt snel een aanvaardbare correctie.Bij de viewing voor de pers in de edit suite ben ik mijn stem kwijt. Ellende hoort bij de wereld van de speelfilm, fluistert een collega mij glimlachend in het oor. Wil ik werken in deze Hollandse Hollywood wereld?

De serie gaat de buis op. Wim is niet ontevreden. Op initiatief van Wim gaan we weer samen eten. Mia vindt dat het scenario niet goed is en maakt excuus. Ik hoor het aan met een grote werkkater. Na de evaluatie volgt een voorstel van hem aan een nieuwe serie te beginnen. Zoals gewoonlijk kijkt de dominee opvallend vaak naar Mia die zoals gewoonlijk met een groots gebaar haar haren achterover gooit en een flink litteken laat zien op haar voorhoofd. De titel van de nieuwe serie: Littekens. Ik laat me overhalen.
Wim wil naast een tv serie ook een speelfilm versie. Voor zo’n combinatie heeft het Filmfonds geld beschikbaar. Samen met een producent die mij vooraf een borrel opdringt om te ontspannen, betreden wij de vergaderruimte van het filmfonds. Een collega had mij gewaarschuwd: die commissieleden gedragen zich als beulen.

Lange stiltes volgen aan de lange tafel met mannen aan twee kanten. Ik herinner me dat een van die film bonzen opmerkt: de dialoog in het script is meer een televisiedialoog dan een filmdialoog. Doodse stilte. Een verrassende opmerking. Een provocatie om mij te laten praten? Wie praat verliest denk ik. Willen ze een visie horen? Is dit een grap om mee te beginnen? Het script heb ik niet geschreven en kan als regisseur teksten aanpassen. Ik besluit de bal licht terug te kaatsen om de sfeer iets dragelijker te maken: ik vind het meer een filmdialoog dan een televisiedialoog. Opnieuw een vreemde stilte. De opmerking zorgt voor toenemende spanning.

Eigenlijk is vanaf de start duidelijk dat ze aan deze productie geen geld willen geven. Misschien omdat ik een televisiemaker ben en niet kom uit hun filmwereld. Geven ze liever geld aan iemand met een film achtergrond. Vanuit de filmwereld wordt op televisiemakers neergekeken, dat weet iedereen. Mogelijk hadden ze een onderdanige opstelling van mij gewild. Of een van de heren is bevriend met Rita H. Het blijft gissen.

Na een directeurswissel bij de Ikon dien ik zelfstandig een plan in voor een nieuwe serie, dit keer niet op film maar goedkoper, met meer camera’s in een voor mij vertrouwde televisie studio. Boudewijn K., overgekomen van de Avro is enthousiast. Zo enthousiast zelfs dat hij direct mijn idee kaapt en van alles erbij verzint om het in zijn ogen nog fantastischer en geweldiger te maken. Dat voelt bij mij verre van goed.
Bij de casting ben ik in een deken gewikkeld aanwezig, door een griep geveld. Mijn lichaam protesteert: hou op jongen met het werken voor deze interkerkelijke omroep. Daar rust voor jou geen zegen op.

De serie De Filmers wordt aangeboden in Montreux. De salesmanager van de NOS zegt later dat er veel belangstelling voor was maar geen land wilde zich eraan wagen, omdat de jonge kijkers wel eens op bepaalde gedachten konden komen door de manier waarop de poging tot aanranding in beeld was gebracht.

Op youtube is het 4e en laatste deel met als titel donderdag te zien.
Het is de laatste dag van een werkweek waarin leerlingen een film maken over een onrecht dat op school is gebeurd. Deze aflevering wordt voorafgegaan door een ongeveer 5 minuten durende samenvatting van het voorafgaande.