Coup

Hollywood in Holland

NOS sales brengt on de jaren zestig in Montreux de serie De Filmers op de internationale televisiemarkt. Het is een jongerendrama van de Ikon. Als speelfilm opgenomen. Ik deed de regie.

In een weekend voor omroepmedewerkers die een cursus hebben gevolgd op Santbergen ontmoet ik Yvonne Feller. Zij werkt bij de Ikon. We raken in gesprek. Ik vertel een dramaserie met en voor jongeren te willen maken.

Voor de inhoud heb ik een concreet idee. Direct is zij enthousiast.
Met Wim Koole, directeur van de Ikon volgt een gesprek. Hij geeft ons de opdracht research te doen. Voor aankomend talent op het gebied van jongerendrama staat hij altijd open.
Dit soort programma’s is voor hem niet alleen een hobby, het is een specialiteit geworden en de Ikon sleept prijzen in de wacht. Voor mij een droomkans: ik heb alleen ervaring met drama in het theater en wil dat uitbreiden met film.

Geruime tijd doe ik met Yvonne voorwerk. We hebben veel plezier. Het enige is: we schieten niet op. Dat hoort kennelijk bij deze omroep.
Op een dag wil de directeur dominee met mij praten, hij is benieuwd naar onze vorderingen. Het verbaast hem niet dat er nog niets te melden valt. Er is ook altijd wat met die vrouwen, zucht hij. Ik begrijp ineens waarom Yvonne zo graag bij haar thuis af wil spreken en dan enthousiast voor mij kookt: ze is in verwachting.

De directeur besluit iemand van buiten te vragen. Dat wordt Mia Meier. Zij schrijft scenario’s. Als eindredacteur wil Wim bij de ontwikkeling van de serie aanwezig zijn. Hij organiseert daarvoor regelmatig etentjes.
Het valt mij op dat hij van Mia nogal gecharmeerd is. Zij krijgt van hem opvallend veel aandacht. Samen bouwt het tweetal gestaag een band op. Tijdens onze bijeenkomsten wordt het voor mij steeds moeilijker te laten merken dat ik er ook nog ben.
Uiteindelijk krijgt de definitieve versie van De Filmers groen licht.

De Ikon wijst een producer uit eigen gelederen aan: Inez L. een nogal nerveus lachende vrouw. Zij maakt op mij een uiterst instabiele indruk. Lacht net iets te veel, tegen het hysterische aan. Ook probeert ze op mij allerlei vleierijen uit. Zonder effect, mijn aandacht gaat volledig uit naar het komende debuut.
Zij contracteert een filmcrew en prijst de regieassistente Rita H. de hemel in. Alsof de lieve heer haar zelf gestuurd heeft.
De casting is lastig, het vinden van jonge mensen zonder acteerervaring zorgt voor stress. Wanhopig zoeken Rita en ik een paar dagen voor de geplande repetities op een schoolplein nog naar een van de belangrijkste karakters.

Door mijn theaterachtergrond breekt een vertrouwde periode aan. Ik zorg voor een individuele band met alle jonge acteurs.
Bij elke repetitie is assistente Rita aanwezig. Ze houdt de mise en scene bij. Heb ik een vraag of zie ik mogelijk een probleem dan klinkt het: dat komt goed. Ik vertrouw op haar, kijk uit naar de periode van opnemen.
Het tweede crew lid van de Ikon is de cameraman. Hij is vrij, heeft helaas nog nooit drama gedraaid. Ik ben verbaasd. Het maakt mij direct onzeker.
Inez zegt dat ze het niet kan helpen omdat De Filmers een low budget productie is. Het is niet anders.

Het script leer ik uit mijn hoofd. Deodaat V., de cameraman is heel aardig. Maar tijdens de eerste draaidag is onze communicatie onzeker en onhandig. We zoeken steun bij elkaar als beginnelingen.
’s Avonds belt Inez. Ze vertelt dat ze samen met Rita de rushes heeft bekeken van die dag en tot de conclusie is gekomen dat de cameraman er niets van heeft gebakken.
Voor ik kan reageren vertelt ze dat Rita gelukkig en cameraman kent die net afgestudeerd is in California.
Een unieke kans, niet alleen voor hem maar ook voor ons!
Daarmee is de opnameperiode gered. De volgende dag gaan we met Theo B. opnieuw van start.

Het contact met de jonge acteurs verloopt zoals gepland. Aan de crew moet ik wennen. De filmwereld is anders dan een ploeg bij de televisie. Tijdens de lange en vermoeide draaidagen overlegt cameraman Theo opvallend veel met Rita.
Sussend vertelt Inez dat zoiets heel normaal is. Maar met de dag groeit mijn vermoeden dat dit tweetal mij op een zijspoor wil rangeren. Ook delen zij het bed, hoor ik.
Wanneer ik daarover begin zegt Theo: Laat ons die film nu maar maken. Jouw naam komt netjes als regisseur op de rol.
Bam. Na de keurig geplande coup volgt een vernederend voorstel. Ik weet niet zo snel te reageren. In ruzie en stennis heb ik op dit moment geen zin. Vanaf nu vertrouw ik alleen mijn acteurs nog.

Met moeite breng ik dagelijks de nodige energie op voor de opnamen. Ik bescherm de groep jongeren, vind dat ze niets mogen merken van deze onfrisse gang van zaken, bang dat het invloed zal hebben op hun prestaties.
In mijn ogen wordt intussen veel te veel filmmateriaal geschoten voor een low budget productie. Soms wel 12 takes van een simpele scene. Het kan allemaal, Inez grijpt niet in.
Deze met de dag meer nerveuze producer flipt op een middag. Uit een raam van de villa waar we in de tuin opnemen klinkt het storende geluid van een schrijfmachine, ook nadat een paar keer stilte voor opname is geroepen. Bijna jankend gilt ze: de callsheets voor morgen moeten toch gemaakt worden!

Op een middag – het contact met de crew is op een dieptepunt – gaat het mis. Ruim over de helft van de draaiperiode slaat bij mij een stop door. Tijdens een opname op zolder voel ik me duizelig, wankel richting trap, mompel dat er niets aan de hand is, waarna ik half bewusteloos op de grond zak.
Direct wordt de draaiperiode stopgezet. Individuele gesprekken volgen bij de dominee. Met als resultaat dat enige tijd later de shooting zal worden afgerond met een andere regieassistente.
Die periode verloopt zonder problemen. Ik kijk uit naar ontspanning: de montage. Gelukkig heb ik de groep acteurs buiten de strubbelingen kunnen houden.

De Nos wijst een editor uit eigen gelederen aan met theatrale belangstelling. Hij begint het filmmateriaal te bekijken maar snapt niets van de grote hoeveelheid. Waarom zoveel takes van elke scene? Hij bedankt voor de klus, heeft weinig zin de grote hoeveelheid materiaal te bekijken.
Een freelancer wordt daarop ingehuurd. De man uit Australia komt nooit op tijd, stinkt elke morgen extreem naar drank. Hij rekt naar mijn idee onnodig de montage, misschien wel om zoveel mogelijk te verdienen.

De uitzenddatum van de eerste aflevering nadert. Vlak daarvoor krijg ik een shock. Het videobeeld, overgeschreven van het filmmateriaal wiebelt: als kijker zie je een beeld met een soort diepzee effect. Telkens wordt het scherp en dan weer onscherp. Kan het op de valreep nog fout gaan? De meeste videomachines zijn aan vervanging toe wordt mij verteld.
Dan heb ik geluk. Een oude buurjongen van mij is directeur van het facilitair bedrijf. Hij regelt een aanvaardbare correctie.
Bij de viewing voor de pers in de edit ruimte ben ik mijn stem kwijt. Ellende hoort bij de wereld van de speelfilm, fluistert een collega glimlachend in mijn oor.
Wil ik werken in zo’n wereld? Geleerd heb ik intussen wel.

De serie gaat de buis op. Wim is niet ontevreden. Mia vindt dat het scenario niet goed is. Ik hoor het met een kater aan.
Op initiatief van Wim komen we weer bij elkaar. De evaluatie volgt waarna hij voorstelt te werken aan een nieuwe serie. Ik besluit mee te doen. Mia en ik kunnen verder leren.
Zoals gewoonlijk kijkt de dominee opvallend vaak naar Mia die op zo’ n moment met een groots gebaar haar haren achterover gooit en een litteken laat zien op haar voorhoofd. De titel van de nieuwe serie wordt Littekens. Toeval?
Afgesproken wordt ook een speelfilm versie van het materiaal te monteren. Voor zo’n combinatie heeft het Filmfonds geld beschikbaar. Dat zou voor mij een nieuwe uitdaging betekenen.
Samen met de producent van buiten die mij vooraf een borrel opdringt om te ontspannen, betreden wij de vergaderruimte van het filmfonds. Een collega had mij gewaarschuwd: die commissieleden gedragen zich als beulen.

Lange stiltes volgen aan de lange tafel. Ik herinner me dat een van die film bonzen opmerkt: De dialoog in het script is meer een televisiedialoog dan een filmdialoog. Doodse stilte.
Verrassend. Is dit kritiek, een provocatie om mij uit de tent te lokken? Willen ze een visie horen? Een grap?
Het script heb ik niet geschreven en ben als regisseur vrij de tekst aan te passen. Ik kaats licht de bal terug om de sfeer iets aangenamer te maken: ik vind het meer een filmdialoog dan een televisiedialoog. Opnieuw stilte. Helaas zorgt de opmerking voor nog grotere spanning.
Vanaf de start is het voor mij duidelijk dat ze geen geld willen geven. Misschien omdat ik een televisiemaker ben en niet kom uit hun filmwereld. Geven ze liever geld aan iemand met een filmopleiding. Uit ervaring weet ik dat vanuit die filmwereld op televisiemakers wordt neergekeken. Mogelijk hadden ze een onderdanige opstelling van mij gewild. Het blijft gissen.

Na een directeurswissel bij de Ikon dien ik zelfstandig een plan in voor een nieuwe serie, dit keer niet op film maar goedkoper, met meer camera’s in een voor mij vertrouwde televisie studio.
De nieuwe directeur, overgekomen van de Avro is enthousiast. Zo enthousiast zelfs dat hij direct mijn idee kaapt en van alles erbij verzint om het in zijn ogen nog fantastischer en geweldiger te maken. Dat voelt niet goed.
Bij de casting ben ik in een deken gewikkeld aanwezig, door een griep geveld. Mijn lichaam protesteert: hou op jongen met het werken voor deze interkerkelijke omroep. Daar rust voor jou geen zegen op.

De serie De Filmers wordt aangeboden in Montreux. De salesmanager van de NOS zegt later dat er veel belangstelling voor was maar geen land wilde zich eraan wagen, omdat de jonge kijkers wel eens op bepaalde gedachten konden komen door de manier waarop de poging tot aanranding in beeld was gebracht.

Op youtube is het 4e en laatste deel met als titel donderdag te zien.
Het is de laatste dag van een werkweek waarin leerlingen een film maken. Deze aflevering wordt voorafgegaan door een ongeveer 5 minuten durende samenvatting van het voorafgaande.

juni 2022

uit:
Auw
Hollwood in Holland

BUNDELS